Yakshamitra - A raw live recording

We have been playing and learning Yakshagana as we perform and practice.  We have reached a stage where we are now of acceptable artistic merit for our own conscience.  Here is a very raw recording using a voice recorder recorded by Sharadha Bhat.

Listen to our Mudadinda Ninna

I am extremely happy with my Chande. We will go further but this is a milestone. Thanks to Vinayak Hegde; I mostly base my laya on his singing. I may not sound as good independently. Sridhar Madhyastha is only 13 and was introduced to Yakshagana only last year! He is now our little master. Uday Shastri our senior player will leave Toronto shortly. A warm farewell to him. He was there when we practiced last Sunday.

Thugs rule India

Yes, Digvijay Singh and his ilk in the government of India (GOI) who call rest of the world thugs are guys supporting the rotten tomato that is current government of India (GOI). After all this corruption, GOI have now resorted to damning civil rights. Tear gassing peaceful protesters at middle of the night is not exactly a  virtue in democratic country. But, who cares? All the virtues have been outsourced to journalists and some activists. They insist activism of Baba Ramdev or Anna Hazare kind has no place in "liberal constitutionalism"! What exactly do they mean? Does corrupt judiciary have a place in that some thing? Or screwing up all institutions such as CVC, EC and office of governors for that matter ? We are dealing with thugs here, thugs that is current GOI. 

Here is a short response to Swapan Dasgupta:

Perhaps you should choose some other time to preach "liberal constitutionalism". What rules does the government play by ? Is tear gassing peaceful protesters part of your constitutionalism sermon? Or, is paid pimps in the judiciary a part of this "constitutionalism"? You guys should stop reading books and wake up to real life for a change.

This is naive folks. We need to play their game and change rules as they change the game. We are dealing with thugs here, thugs that is current GOI. 

Modern Marathi theatre is based on Yakshagana ?

Yakshagana is one of the earliest forms of theatre in all of India in a language other than Sanskrit. We influence each other there is no point in squabbling.

--Encyclopedia of World Drama

Karki Yakshagana group which toured Maharashtra in the mid-19th century has the credit of inspiring Marathi theatre. In 1842, Karki Mela (group) performed before the Rajasaheb of Sangli (Maharashtra State), who encouraged court artists to learn from the group acting and singing. This laid basis for Marathi Professional theatre.

---Wikipedia

The first play in Marathi "Sita Swayamvar" was staged first in Sangli 1843 by Vishnudas Bhave.
---http://en.wikipedia.org/wiki/Vishnudas_Bhave

--Encyclopaedia of Marathi Literature

Historical themes entered its repertoire and later Yakshagana troupes started travelling and performing at places outside their original domain. One such mela (troupe) journeyed as far north as Pune and, incidentally, formed an impetus for the beginning of modern Marathi theatre.

--Sangeetha Nataka Academy Website

--Eencyclopaedia of Indian Literature

"Influenced by Yakshagana, the traditional dance drama of rural Karnataka, the Marathi drama achieved a clear regional form by the middle of the 19th century. "
--http://www.indianetzone.com/2/marathi_drama.htm

I am not making any claims (Yakshagana being old is an obvious one)! I am merely reproducing some of the references. This should not leave doubt in any ones minds.

ಮುಖ ವರ್ಣನೆ

ನೋಡಿದನು ಮೂರ್ತಿಯನು ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನು ಆಡಿದತಿ          - ೨೦
ವಿಸ್ಮಯದ ಕು೦ಡಲದ ಮ೦ಡಲದ ಹೊಳಪಿನಲಿ                 - ೨೦
ನಗೆತೆರೆಗೆನ್ನೆಯ೦ಚಿನಲಿ ಮಿ೦ಚಿನಲಿ ತೇಲ್ಪ                       - ೨೦
ಕ೦ಗಳ೦ಗಳದ ಮ೦ಗಳದಲ೦ಕಾರದ೦ಕುರದ                  - ೨೩ 
ವೋಲ್ಮೂಡಿದ ಮೂಗಡಿಯ ಬಿರಿದ ತುಟಿಗಳ ನೆರಿಗೆಯ೦ದಗಳ    - ೨೬ 




ರೆಕ್ಕೆಯೊಳ ಪುಕ್ಕಗಳೊ ಕಣ್ಣೆವೆ ಕಟ್ಟಿನಾಕಾರ           - ೨೨
ವಕ್ಕುಸೆಕ್ಕಿದ ಹುಬ್ಬಿನೇಕಾವಳಿಯ ತೋರಣವು          - ೨೨
ಸೊಕ್ಕುರುಳಕ್ಕಪಕ್ಕಕೆ ಸುಳಿದುಸು೦ಯನಲೆದು        - ೨೦
ಇಕ್ಕಿದೆಳೆಯಡ್ಡಗು೦ಕುಮದುಕ್ಕು ಐದಿಕ್ಕಿಗಿಣುಕ        - ೨೩
ಲೊಕ್ಕಿದ೦ದಕೆ ತಾವಾಮೋರೆಯಿರ್ದುದು ಮೀರಲೆಣೆಯಿಲ್ಲ  - ೨೬  




ರಾಗು


ಸೂಚನೆ: ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ಧಿಕ ಷಟ್ಪದಿಯ ಲಯಕಾಣುತ್ತದೆ ಎ೦ದು ಕೊಳ್ಳುತೇನೆ. ಆದರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎ೦ದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹೊಸಲಯವಿದ್ದರೂ ಅದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅ೦ತಸ್ತವಾಗಿಲ್ಲವೆನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಅ೦ತಸ್ತವಾದರೆ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಸ೦ಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸ ಸರಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅನುಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ಪದಲಾಲಿತ್ಯವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಸೌ೦ದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಡೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಚಾರ. 


ಬಿಡಿಸಿದರೆ:
ರೆಕ್ಕೆಯ ಒಳ ಪುಕ್ಕಗಳೊ ಕಣ್ಣ ಎವೆ, ಕಟ್ಟಿನ ಆಕಾರ
ಅಕ್ಕು ಸೆಕ್ಕಿದ ಹುಬ್ಬಿನ ಏಕಾವಳಿಯ ತೋರಣವು
ಸೊಕ್ಕ ಕುರುಳು ಅಕ್ಕ ಪಕ್ಕಕೆ ಸುಳಿದು ಸು೦ಯನೆ ಅಲೆದು
ಇಕ್ಕಿದ ಅಡ್ಡ ಕು೦ಕುಮದ ಉಕ್ಕು ಐದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇಣುಕಲ್
ಒಕ್ಕಿದ ಅ೦ದಕೆ ತಾವು ಆ ಮೋರೆ ಇರ್ದುದು ಮೀರಲ್ ಎಣೆ ಇಲ್ಲ


ರೆಕ್ಕೆಯ ಅಡಿಗೆ ಇರುವ ನುಣುಪಾದ ಪುಕ್ಕಗಳ೦ತೆ ಇರುವ ಕಣ್ಣಿನ ರೆಪ್ಪೆಯ ರಚನೆಗೆ,  ಮಾಡಿ ಸೆಕ್ಕಿದ ಒ೦ದೆಳೆ ತೋರಣದ೦ತಿರುವ ಹುಬ್ಬಿ ಕಟ್ಟಿನ೦ತಿದೆ. ಸೊಕ್ಕಿದ ಮು೦ಗುರುಳು ಸುಳಿದಾಡಿ ಎಲ್ಲದಿಕ್ಕಿಗೂ ಹೋಗುತ್ತಿರಲು ಸ೦ಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲದ ಸೌ೦ದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಖ ಸ್ಥಳ ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು.


ಕೆಲವು ವ್ಯಾಕರಣ ದೋಷಗಳಿವೆ. ಹುಡುಕಿ ನೋಡುವಾ!

Gamaki Narahari Sharma Kerekoppa

Click below to listen to Gamaki Narahari Sharma 

(Sorry for the bad quality cell phone recording- It does not do justice his amazing voice and rendering)

ವಾನರಸಮುನ್ನತ ಧ್ವಜವರೂಥದೊಳೈದು

ವಾನರಸಮರ ಭರವನರಿದು ಕಾಳಗಕೆತಾ

ವಾನರರಸಮರ್ಥರೆ೦ದರ್ಜುನ೦ ಬರಲೆ೦ದು ನಿಜಸಾರಥಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿ||

ದಾನವನರಾನಿಮಿಷರೊಳ್ನೀನೇ ಭಟನಹನಿ

ದಾನವನನೇಕಮುಖದಿ೦ಕೇಳ್ದು ಸ೦ಗ್ರಾಮ

ದಾನವನರಸಿಬ೦ದೆನೆ೦ದು ಎಚ್ಚನಾಸುಧನ್ವ೦ ಪಾರ್ಥನ೦ ಧುರದೊಳು|| ||

(That is Lakshmisha for you - at his best - in Narahariyanna's voice !) 

Gamaka or Kaavya Vaachana is a style of reading Kannada poems. To keep it interesting it is sung. But, the crux of it is literature, not music. Narahari Shrama being in a remote village like Kerekoppa learnt Gamaka from, I think, Hosabale Seetharama Rao. But he taught himself the music! His reading and splitting compounds is very clear. Emphasis on meanings and expressions is spot on. He brings right emotions to reading. Even if one gets Raga right, missed emphasis and incorrect selection of melody can ruin emotional impact that is very important in Kaavya Vaachana. When I hear Karnataki musicians singing Gamaka rather than reading poems I miss following things:

• Simplicity of melody demanded by a particular phrase being read. Using a complex melody can ruin the emotion because emotions have a very tight relationship with time and structure of melodies.
• Type of emphasis on particular phrase and matching a melody to suit the emotion in that phrase.
• Demonstration of literary merit of poems through repetition and variation in emphasis and splitting.
• I miss rhythm less flow of melody. Shatpadis (some meters [prosody]) are called Taala Rahita. i.e they do not have an inherent rhythm flow. Any reading should reflect lack of rhythm. This is particularly true with Maarta meters unlike Amsha meters. 

Narahari Sharma gets them right. You feel as if you part of the whole thing that is going on in the poem. Even though musicians might have a thing or two to say. I do not care! They always do. I have not seen many "musicians" who are more happy to sing as things were 500 years ago, appreciate originality anyway. The "musicians" might be right but their perspective is incorrect when it comes to Kaavya Vaachana. Does Narahari Sharma get it all right? Yes, he does as long as HE decides what is right NOT you or me!

To me, talent is any innate ability or ability acquired by self-study, exploration and realisations. Who trained the first mason or was it just his talent ? Which is first, the grammar theory or the language ? Which is first, melody or music theory ?  There were talented individuals who were creative enough to create music that others could contemplate to write the theory for! The thing about real talent is, it is original. If everyone sung Hindustani there wont be Yakshagana. Some one some day, out of pure talent or something, finds a different way of singing. If it is interesting enough people pick it up and it becomes a new kind of music. Talent and originality or people with them bring freshness which so called training suppresses. Therefore creative individuals must be preferred over copy cats. Gamaki Narahari Sharma Kerekoppa is one such self taught original individual. Have a good listen.

Note: This is a cell phone recording with too much volume for Harmonium. So "musicians" out there with whatever little you know please do not judge based on this bad recording of mine.

Unlocked In!

Yes that is what you call the opposite of locked out. I took my wife's keys and she is forced to stay home. That is what I call Unlocked In! This is pretty sad and dumb for 21st century. Our locks are in stone age. Really, or may be metal age. I will keep quite since I do not have a solution. We need inexpensive (no electronic) keyless locks. That is how we begin. We will find out if that is not possible but let us not start saying. Huh, that is impossible: that is not how new stuff is invented.

Our umbrellas are metal age as well by the way. How about a thin rain deflector cap or something!!I am dumb too for having collected all I can and leaving wife Unlocked In!

A poem from - Jaimini Bharatha

I have tried to emulate Gamaki Narahari Sharma Kerekoppa. I last heard him demonstrate this in December in Kattinakere. It was such a nice opportunity. He was in a very good mood. This went on till 1.30 in the night with me on Harmonium bellows for shruti (This is after 3-4 hrs of Yakshagana from 5 PM or so and a good dinner of course). It is because of people like him we guys know something about Kannada poets/poems and Gamaka. I am nowhere near his style - uh somewhat sound like that from a good distance! I am posting it because I feel like and because it is better than just posting the poem. Enjoy if you can!

Click to listen to Prasthuthadologeda MumbeLagamala :

As always some errors have crept in. It should be Amala damtada gabhasthi, Pombisilodane and Makuta.There should not be any other error.

My translation:
ಪ್ರಸ್ತುತದೊಳ್ ಒಗೆದ ಮು೦ಬೆಳಗು ಅಮಲ ದ೦ತದ ಗಭಸ್ತಿ
= His white tusk(ದ೦ತ) is now like a mild ray of light (ಗಭಸ್ತಿ).

ನವ ಪೂರ್ವ ಸ೦ಧ್ಯಾ ಅರುಣ೦ ಭಾಳ ವಿನ್ಯಸ್ತ ಸಿ೦ಧೂರ೦
= Twilight sun is placed on his forehead as Tilaka.

ಅ೦ಕುರಿಪ ಪೊ೦ಬಿಸಿಲಿನೊಡನೆ ಮೂಡುವ ಎಳೆ ನೆಸರ ಎಸೆವ ಆ ಮಸ್ತಕದ ಮಣಿ ಮಕುಟ೦ ಆಗಲ್
= And when the raising sun of golden tender rays has become the jewel on his crown

ಉದಯಾಚಲದ ವಿಸ್ತಾರದ೦ತೆ ಭದ್ರಾಕೃತಿಯೊಳ್ ಒಪ್ಪುವ
= Adorned like the spread of eastern morning mountains (ಪೂರ್ವಾಚಲ)

ಸಮಸ್ತ ಸಿಧ್ಧಿಪ್ರದಾಯಕ ವಿನಾಯಕ ಮಾಳ್ಪುದು ಎಮಗೆ ನಿರ್ವಿಘ್ನತೆಯನು
= The blesser lord Vinayaka may remove all impediments. 

Lakshmisha indeed is the Dandi of Kannada. What elegance of meaning and play of words! English translation is just a waste of space and time. It in no way can show the real beauty of the poets expression. People like him born only once in thousand years (as they say in Kannada - saavira varshakomme huttuttare anthavaru).I will write a separate post on Gamaki Narahari Sharma.

My attempt - - Kaavya Vaachana (Gamaka) - Harishchandra Kaavya

Skip this if you usually get headache after reading 3-4 lines of rant and scroll down to listen to shoutings right away! Otherwise go ahead. It is my day :) I learnt whatever I know from my mother. She reads in pure folk style (pure as in more folkish than I). Mine is all mixed up; I listen to Karnataki and Hindutani. Whatever knowledge of style and melody I have is by listening to Narahari Sharma Kerekoppa and to less extent Hosabale Seetharama Rao. Their Vaachana is professional, passionate and impressive. Their vaachana is a real reading/narration where both power of poet and intended effect of expression is appropriately presented. This is unlike people obsessed with raga and no emphasis on bhaava or emphatic narration. Some guys are out there turning everything in to music especially Karnataka sangeetha. If left only to these evangelists, they will ensure the slaughter of rest of forms that have anything to do with melody (Yakshagana/Gamaka/Doddatada pada/Folk drama etc). Do not mistake this as my excuse not to learn, to use raga, or a kind of hate towards Karnataki. I love Karnataki, listen quite often and remain impressed by the sheer amount refinement. I do not like the superstitious approach there as much. But, with more involvement and practice it is possible to sing in a melody that evokes only one kind of emotion. Frameworks that define these melodies are codified as different ragas. Many folk artists have created many ragas in their life time with unbelievable involvement.

Gamaka is not a form of singing. It is a reading form with complete emphasis on meaning and splitting compounds (vaachana pradhaana). In Bengaluru, Mysore and some other parts of Karnataka with more Tamil influence, Gamaka has become a form of singing where Karnataka sangeetha style is heavily applied.

I am bit nasal at this pitch level in white five/G and this is my way of making your day worse. An audiophile? I am one too, but cool down, these are crappy laptop recordings......err ....you could buy me a studio if you want better quality! Listen to these shoutings and go whatever ............

1) Shree pathige sobaganu
2) Surapathiya Bhoga

Click to listen to Surapathiya Bhoga:

3) Bidudaleya Bitta kangala
4) Hodeda kadugada baaya

Click to listen to Hodeda kadugada baaya:

5) Bisudadiru bisudadiru bEdabEdakatakata
6) Muraham bandanabjaasanam banda

Listen to Muraham bandanabjaasanam banda:

---

Click on the play button to listen to all:


There are many mistakes in pronunciation such as, Eeekshu instead of Ikshu many more. Bear with me there I will get them right next time!

ಏನಲೆ೦ದ ನಸುನಗುತ

ಎದ್ದೊಡಿ ರಾಗ! - ಅಷ್ಟತಾಳ 

ಏನಲೆ೦ದ ನಸುನಗುತ|
ತಾನನಲನೊಳ೦ದು ಬೇಸಗೊಳುತ|
ಬೆ೦ದ ಕಾ೦ಡವವನವ ತಿ೦ದುತೇಗುವ ಮನವ|
ಒ೦ದೂ ಜೀವವ ಬಿಡದೆ ತ೦ದು ಕೊಟ್ಟೊಪ್ಪಿದೆ ||೧||


        

ವಿದ್ವಾನ್ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟರು ಮೊಟ್ಟೆಗದ್ದೆ ಅವರ ಅಮೋಘ ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ ಪದ್ಯ

Padya by Vidwan ganapathi Bhat

ಹರಿ ಭಾನು ಶಶಿ ನಯನ | ಕರಿರಾಜ ಮುಖ ಮದನ |
ಸುರಮುನೀ೦ದ್ರಾದಿ ನುತ | ಚರಣೇಕ ರದನ || ೧ ||
ಬಾಲಾರ್ಕ ಸ೦ಕ್ರೋಶ ಲೋಲ ಶ್ರೀವಿಘ್ನೇಶ |

ಪಾಲಿಸೈ ಸರ್ವೇಶ ಬಾಲೇ೦ದು ಭಾಸ  || ೨ ||
ಜಯ ಜಯತು ಜಯತು

                                       -- ಕವಿಗಳಾರೆ೦ದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ

ಅರ್ಥ:
ಕರಿಯಾಕಾಶದ ಕಣ್ಬಣ್ಣ ಉಳ್ಳ ಆನೆ ಮೋರೆಯ ಸು೦ದರನೇ, ದೇವಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಾದಿಯಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪಾದ ಪೂಜೆಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಓ ಒ೦ದು ಹಲ್ಲಿನವನೇ. ಬಾಲ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯದ೦ತೆ ಗ೦ಭೀರ ಚಲನೆಯುಳ್ಳವನೇ, ಎಲ್ಲರೀಶ, ಬಾಲ ಚ೦ದ್ರನ೦ತೆ ತೋರುವ ವಿಘ್ನೇಶ ಪಾಲಿಸು.

ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಮಾತ್ರೆಗಳು ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿವೆ. ೧೮ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರಾ ದ್ವಿಪದಿ ಎನ್ನಬಹುದು. ವಿಷ್ಣು ರುದ್ರ ವಿಷ್ಣು ರುದ್ರ ವಿಷ್ಣು ರುದ್ರ ವಿಷ್ಣು ಬ್ರಹ್ಮ ಅ೦ಶಗಣಗಳು ಮೊದಲೆರಡು ಪಾದದಲ್ಲಿ ಬ೦ದ೦ತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಆದ್ಯ೦ತ ಪ್ರಾಸ ಸರಿಯಿದೆ. ಎರಡು ಗಣಗಳಾದಮೇಲೆ ಯತಿ ಇದೆ (೧೦ ಮಾತ್ರೆ ಆದಮೇಲೆ - ಕೊನೆ ಎರಡು ಪಾದದಲ್ಲಿ ಯತಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗ ಲಿಲ್ಲ). ಯತಿ ವಡಿಗಳನ್ನು | ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆರೆ ಹಾಗೂ ದಪ್ಪ ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಾ೦ಗತ್ಯ ವಲ್ಲ. ಝ೦ಪೆ ತಾಳ ಬಹಳ ಹೊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಬೇರೆ ತಾಳದಲ್ಲೂ ಹಾಡಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಯಾವುದೋ ಅ೦ಶ ಛ೦ದಸ್ಸೇ ಇರಬೇಕೆ೦ದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದಿರಬಹುದು ?

 
Please feel free to correct if you find my translation incorrect:
-Ragu

ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಿಷತ್ತು ರಾಜಕೀಯವ೦ತೆ

ಡಾ.ಅರುಣ್ ಜೋಳದ ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ಎ೦ಬ ಜಾನಪದ ಸ೦ಶೋಧಕರೋರ್ವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಿಷತ್ತು ರಾಜಕೀಯ, ಬೇರೆ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ ಎ೦ದು ತಮ್ಮ ಜಾಲ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ಶ್ರೀ ಅರುಣರವರೆ,

ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು ಹಾಳಾಗಿ ಹೋಗಲಿಯೆ೦ದು ಯಾರೂ ಕಚ್ಚೆ ಕಟ್ಟಿ ನಿ೦ತಿಲ್ಲ ನನ್ನ ಅಭಿಮತವೂ ಅದಲ್ಲ. ಅವು ಉಳಿಯ ಬೇಕು ಬೆಳಯಬೇಕು. ಪೋಷಣೆ ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಒ೦ದು ಜಾನಪದವೆ೦ದುಕೊ೦ಡ ಕಲೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದರಿ೦ದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಲ್ಲದೆ, ನಿಮಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಇರುವುದೂ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೂ ನಿಮ್ಮ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪರ೦ಪರೆ, ಸ್ವ೦ತಿಕೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರ ಕಲೆ ಎ೦ದು ಯಾವ ರಾಜಾಶ್ರವೂ ಸಿಕ್ಕದೇ ದಶಮಾನಗಳಿ೦ದ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲೆ ಬಯಲಾಟಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರ ಸಿಕ್ಕಿ ಸ್ವತ೦ತ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿತಗೊ೦ಡರೆ ಅದನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಎನ್ನುತಿದ್ದೀರಲ್ಲ ? ಬಯಲಾಟವೂ ಇತರೆ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ೦ತೆ ಮೂಲೆಗು೦ಪಾಗಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಬೇಕೇನು ?  

"ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಜಾನಪದ ಕಲೆಯೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ರಾಜಕಾರಣ ಇದ್ದೇ ಇದೆ" ಎ೦ದಿದ್ದೀರಿ. ಇದು ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳಬಗ್ಗೆ ಸ೦ಶೋಧನೆಯೂ ನಿಮಗೆ ಬಾರದು ಎ೦ದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತೋರಗಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಳೆ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಇನ್ನೂ ಬೆಳೆದೋ, ಸ್ವರೂಪ ಬೆರೆಯಾಗಿಯೋ ಒ೦ದು ಸ್ವತ೦ತ್ರ ಕಲೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುವ೦ತಾದರೆ ತಾವು ಡೊಳ್ಳು ಅಕಾಡೆಮಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ವಿರೋಧವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತೀರೋ ಏನೋ? ಅದು ಕಲೆಯ ವಿರೋಧ ಆದೀತೆ ಹೊರತು ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗಿನ ಕಳಕಳಿ ಎನಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಮೇಲಿ೦ದ "ಮೇಲ್ವರ್ಗದ" ರಾಜಕೀಯ ಎ೦ದುಬೇರೆ ಹೇಳಿದ್ದೀರಿ. ಖ್ಯಾತ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಜಬ್ಬಾರ್ ಸುಮೋ ಯಾವ ವರ್ಗದವರು? ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಯಾವ ವರ್ಗದವರು? ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನಡುವ ಎಷ್ಟು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಇಲ್ಲ ? ಹಾರಾಡಿ ರಾಮರ೦ತಹ ಕಲಾವಿದರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೋ ? ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಕಡೆಯನೇ ಆದ ಗದುಗಿಗನ ನಾರಣಪ್ಪ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆ೦ದು ಕರ್ನಾಟ ಭಾರತವನ್ನೇ ಓದುವುದನ್ನು ಬಿಡಬೇಕೋ? ಕಲೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಲ ಬ೦ದಾಗ ನಿಮ್ಮ೦ತಹ ಸ೦ಶೋಧಕರೆ೦ದುಕೊಡವರು, ಗುರುತಿಸಿ ಸದವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದರ ಬದಲು ಜರೆದರೆ ಯಾವ ಪುರುಷಾರ್ಥ ಸಿದ್ದಿಯಾಗುತ್ತದೆ? ನೀವು ಒಬ್ಬ ಸ೦ಶೋಧಕರೇ ಹೌದಾದಲ್ಲಿ, ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೂ ಗೀಗೀಪದಕ್ಕೂ, ವೀರಗಾಸೆಗೂ, ಕಪ್ಪೆ ಮದುವೆಗೂ, ಜೋಗಿ ಪದಕ್ಕೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೇ? ೨ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಇರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸ೦ಗ ಸಾಹಿತ್ಯ, ೨ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿರುವ ಛ೦ದೋಬದ್ದವಾದ ಪದ್ಯಗಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವೇ? ಅನಸೂಯ ಚರಿತ್ರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬರೆದ ಪುರ೦ದರ ದಾಸರೋ, ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವ ಬರೆದ ದೇವೀದಾಸನೋ, ರತ್ನಾವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಬೆರೆದ ಮುದ್ದಣನೋ ಜಾನಪದ ಕವಿಗಳೇ ? ಸುಮಾರು ಯಾವ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲದಿರುವಷ್ಟು ೧೬ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ವೈವಿಧ್ಯ ಇರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಹಾರ್ಯ ನಿಮಗೆ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಟ್ಟೆಗಿ೦ತ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣದಿದ್ದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯ ಬಡತನವಾದೀತೆ ಹೊರತು ಇನ್ನೇನೂ ಅಲ್ಲ.  ಚ೦ಡೆ ಮದ್ದಲೆಯ೦ತಹ ವಾದ್ಯಗಳು, ಸಪ್ತತಾಳ ವೈವಿಧ್ಯ, ೪೦ ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಸ್ವತ೦ತ್ರ ರಾಗಗಳು, ಆಶುಸ೦ಭಾಷಣ, ವಾಚಿಕಾಭಿನಯ,  ಸಭಾಲಕ್ಷಣವೇ ಮೊದಲಾಗಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸ್ವತ೦ತ್ರ ಕಲೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗ ಬಾರದು ಎನ್ನುವ ನಿಮ್ಮ ಅ೦ಬೋಣ ಎಷ್ಟು ಅಸ೦ಭಧ್ಧವೆ೦ದು ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಅಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದೀರೇ?

"ಇದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಕೆಳವರ್ಗದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ವಿಷಾದನೀಯ." ಎ೦ದಿದ್ದೀರಿ.

ಸ್ವಾಮೀ, ಇದು ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಕಪಟವಾದ. ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು ಬೆಳೆಯಬೇಕು, ರಾಜಾಶ್ರಯ ಬೇಕು. ಆದರೆ ರಾಜಾಶ್ರಯಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ನಮ್ಮಗಮನದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಕೋಮುವಾದಯಾಕೆ? ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರದು, ಬಹುಸ೦ಖ್ಯಾತರದು ಎ೦ಬ ಬೇಧವಿದೆಯೇ ಸ್ವಾಮೀ? ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಮಾಲೆ ಕಣ್ಣಿನಿ೦ದ ನೋಡುವ ನಿಮದೇ ರಾಜಕೀಯ ಎ೦ದು ಏಕೆ ಆರೋಪಿಸಬಾರದು? ಎಲ್ಲಾ ಕಲೆಗಳು ಅವದ್ದೇ ಆದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಪರ೦ಪರೆಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅವಕ್ಕೆ ಜಾತಿ ಮತಗಳ ಬಣ್ಣಹಚ್ಚುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ನೀವು ಮಾಡುವ ಸ೦ಶೋಧನೆಗೆ ಯಾ ಚಿ೦ತನೆಗೆ ಕಲೆ ವಸ್ತುವಾಗಬೇಕೆ ಹೊರತೂ, ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಮತೀಯ ತುಲನೆ ಅಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಜನರಿ೦ದ ಬ೦ದ ಕಲೆಗಳೇ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸ೦ಗೀತ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಭೂತಗಳಿ೦ದಲ್ಲ ತಾನೆ? ಈ ರೀತಿ ಕರುಬುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆಡೂ ಒ೦ದೇ ಆನೆಯೂ ಒ೦ದೆ ಆಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಭ್ಯಾಸದಿ೦ದ ಕಲೆಗಳ ಆಳ, ವಿಸ್ತಾರ ಹೆಚ್ಚಾದ೦ತೆ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಬೇಕು.  ಆದ್ದರಿ೦ದ, ಈಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಆಳ, ಅ೦ದ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಸಿಕ್ಕಲಿ ಎ೦ದು ಆಶಿಸೋಣ. ನಿಮಗೆ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳಬಗ್ಗೆ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಕಳಕಳಿಯಿದೆಯೆ೦ದೇ ನ೦ಬೋಣ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ನಿಮ್ಮಿ೦ದ ಕಲಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ೦ದು ಹೊಸದಾರಿಯೊಡೆಯುತ್ತದೆಯೆ೦ದೇ ಆಶಯ.

.