ಬಂದಳಾಗ ಮೋಹಿನೀ ಆನಂದದಿ ಬಲು ಚಂದದಿ

2nd July Merrillville, Chicago, USA

Ignorance please!

Ignorance or pretense of being ignorant can save the day for the supposedly helpless! The literary conference in memory of great Kannada writer Seduyapu Krishna Bhatta was over. I boarded a bus from the town of Bantwala to go back to Karkala where I studied. These places are beautiful by the way and the people, very friendly but also very self respecting. There are exceptions and even heavens have drunkards! The day was well into the afternoon when a strangely clad lad got into the bus to find a place next to me. I was reading the newly bought Neeti Shataka - an ancient book on moral anecdotes but also glancing this lad next to me now and then in anticipation of something weird that I was sure would come. I could smell it, literally. He finally mumbled his way into asking me in Hindi language, 

"What is your name?".  ("Tumhara naam kya hai")

I looked at him trying to find a way out. He kept going, "Don't you know Hindi?". Suddenly I had a way out: ignorance. I immediately said "No"  in Hindi (Nahi).

You do not know Hindi?   

No.

You speak Tulu then? 

No

Ah, do you know Kannada? 

No

You mean you do not even know Kannada language? He was getting confused already. I said in Kannada, "No I do not know Kannada", of course gleefully. I do not know how one feels when this happens when drunk. He did not speak a word until he got down in a place I have hard time remembering. 

You may now be thinking this works only in India. Try this in other places you will be in trouble. Ignorance is shocking. It can shock people out of rhythm. That was case when I was walking back to my apartment from 8th Street. 8th Street is where they honk when Saskatchewan Rough Riders win Grey Cup, for instance (American Football)! It also has lot of grocery stores. Roughly about 2 km away from student apartments, this street is convenient to go to buy groceries. Summer days in Saskatoon are very pretty and calm. If the purchases are not heavy, walk is the best thing next to bicycling. What can it be when you do not have a car and when your bicycle tires are punctured: "walk is the best thing" on a "very pretty and calm day". The point is, I was not sure if the grocery bag was carrying me or I was carrying it. But only until a bunch of teen age kids seemed to be ganged up what I can now call, bit intimidatingly, by the side of the road on a public park lawn. Suddenly them seemed to have found a "pick-up line" I would say. There was some noise. I was not sure if that was some one singing (very nice!) or some siren or something else. So hazy but that was important enough for these kids. I am not a small man by even Canadian standards yet these kids to rose to the occasion to ask me "Hey, were you singing"? My eye balls were rolling allover. 

"I did not get myself into this", I said to myself. 

Were you whistling or something? 

I pulled the only arm I had besides cucumbers and lentils, and threw it at them. "I do not know".

 

What was that sound ?

I do not know

Did you say something?

I do not know

All the while I kept walking and they were still figuring out what to do. They will never figure out what to do. Trust me.

Saskatoon is not a big city but Toronto is. People, not so different.   

Havyaka Haadu - Tulasikatte Pooje - Jaanapada

This is traditional dhaati. However, this is slightly newer than what my grand mother sings.  

Why is Yakshagana Bayalata Shruti Different?

[This is a Screen Shot -Visit  http://shruti.hejje.com for Yakshashruti]

I have created a small application that allows us to use the real/authentic Yakshagana Bayalata Shruti (Visit http://shruti.hejje.com for cell phone and PC versions). There are plethora of Shruti applications over the Internet, yet there was none for Yakshagana style of music. In this post I will explain why Yakshagana Shruti application is needed and why it is different from Tanpura based Shruti used in other schools of Indian music.

NOTE:  Dr Prabhakar Joshy contended that Harmonium is fixed pitch instrument probably hinting that it can not be fine tuned. The solution is to use Harmonium samples and add a fine tuner in hardware or software.  

In summary the reasons why Yakshagana Bayalata singers should not use Tanpura and should use Harmonium are:

• Tanpura is not a reed device - human vocal cords are reed like. Harmonium is a reed device.
• Tanpura produces notes in completely different timbre.
• Tanpura produces pure and harmonic notes. Thus voice modulation becomes unnatural to Bayalata style. 
• Tanpura does not suit Chande sound quality well. This is because Tanpura has pure notes while Chande produces slightly off overtones (inhormonic).
• Tanpura and electronics versions use Pa, Ma and Ni notes by default forcing uninformed singers to use them.
• Tanpura note volumes do not suit Bayalata singing. The higher Sa should have higher volume as in Harmonium and Pungi.

Yakshagana Bayalata singers use Harmonium for drone or Shruti. It is obvious that Tanpura/Tamboori and Harmonium are different types of instruments: one is stringed other is reed based. However, increasingly many Yakshagana singers have started using Tanpura or Tanpura based electronic Shruti boxes instead of Harmonium. This in my opinion is digression. Yakshagana Bayalata singers should not use Tanpura based Shruti boxes. This is because Yakshagana Bayalata music is different from other forms of Indian music and there is a scientific basis as to why Hormonium is used in Bayalata instead of stringed instruments.

Human voice is a result of vibrating vocal cords. You may watch a video here on how vocal cords vibrate. In other words human vocal cords are a type of reed or vibrating membranes producing sound**. Therefore a reed based instrument such as Harmonium is more likely to produce sound closer to human voice (timbre) than, for example, a stringed instrument. This may be the reason why ages ago, Bayalata singers used Pungi (Snake Charmer's pipe) for drone. Pungi is a Bamboo reed based instrument. Thus Harmonium appears to be a logical replacement for Bayalata Shruti. I have recorded and analysed Pungi, electronic Tanpura and Harmonium. I will present its analysis in another post. But for now, in summary, the spectral envelope of Tanpura is much different from that of Harmonium. Which is expected because any different sounding instrument has different envelope; spectral envelope is one of the main factors in determining timbre (nature of sound). Spectral envelope of Pungi and Harmonium are similar and bear similarity to human voice. This indicates that Harmonium may be a better drone device for Yakshagana.

This brings us to oft repeated argument that Tanpura is a better drone/Shruti device and is used in more "refined" classical music therefore Bayalata singers should also use it. There is no doubt Karnataki and Hindutani are more nuanced and much explored forms of music. Yakshagana Bayalata is also "classical" in the sense that development of Bayalata peaked in classical Kannada period. Also Bayalata is not a dedicated musical exercise but part of a theatre art. Let us leave that for now and move on to counter why Tanpura may not be best for Bayalata singing. It is obvious even to a casual viewer Tanpura sounds different and is a stringed instrument. But, Tanpura produces pure notes where its overtones are perfect harmonics (which is great for other forms of music). In layman's terms Tanpura produces only pitch closer or right on the desired musical note and notes beyond are suppressed (not produced). Where as natural human voice, when producing a musical note, also produces other pitches consonant to note being sung. Tanpura producing only pure note is one of the reasons why it sounds different from natural human voice. This forces singers go nasal as in Karnatik music. The singers may disregard timbre to some extent as in Hindusthani music to get around this issue. In Bayalata, we do not want this to happen. One of the beauties of Bayalata singing is that singers voice resonates along with drone. In doing so singers focus on sounding deep and unnatural in a different way compared to Hindustani and Karnataki (Most singing are unnatural - remember operatic western songs).  Therefore to maintain this characteristic Yakshagana style of resonating with reed devices, singers should use a free-reed based Shruti and not a string based Shruti like Tanpura. That is not all, there is more!

Have you heard Chande drum? Chande drum is one hell of an amazing Bayalata drum. Its overtones are not at all harmonic (notes are not multiples - one stroke produces several different frequencies that are not very well related)! When you use Tanpura producing pure harmonic notes without any (less) in-harmonic frequency, Chande will sound less rich as well as slightly off. This is because in-harmonic drums always produce overtones slightly off of what they are tuned to unlike Tabla and Mrudanga. Tabla is almost perfect harmonic percussion instrument as demonstrated by CV Raman in his famous research paper on Tabla. There is a bit of intentional wrable in Mrudanga. Nevertheless,  Professor Rama Bhat of Concordia University has mentioned that he had experimented and found Mrudanga to be a perfect harmonic instrument. This shows using Tanpura is great for Karnataki but in Yakshagana we have in-harmonic drum Chande. Let us not mistake that Harmonium is in-harmonic. As the name suggests it is harmonic! However, in the note produced by Harmonium other pitches are not suppressed as much in Tanpura. I think the presence of other pitches makes Chande appear in harmony with other instruments even when it actually is slightly off. Therefore we should continue to use Harmonium in Yakshagana.
       

Oh boy do you think I am done? Nope, I have one last thing before I end. What about volumes of each notes? Yakshagana Bayalata singing is high pitched. Heavy use of 3rd octave is a distinguishing feature of Bayalata singing. How can one do that when the 2nd octave notes in Shruti have higher volume than 3rd octave note? Harmonium's 3rd octave sounds a lot louder than 2nd octave by default which is perfect for Bayalata singing. On electronic Tanpura however the lower Sa has equal or louder volume. Moreover, Yakshagana singers only use sa and Sa and no Pa, Ma or Ni in Shruti. Using Tanpura is not desirable because it will force more use of 2nd octave instead of 3rd octave required in Yakshagana style. 

One more appalling thing is that some electronic Shrutibox makers have started selling things that sound like old electric transformers, as Vinayak Hegde - one of my singer friends likes to put it! They are an insult to music not just to Yakshagana. Please do not use them. The application I have created helps to make the authentic Yakshagana style Shruti easily accessible to all those who have the Internet access. I hope you will like it and use it while you practice singing. Thank you: http://shruti.hejje.com/ 

PS: PC/Mobile downloadable versions are ready. Visit http://shruti.hejje.com/

http://shruti.hejje.com/

Ragu Kattinakere

Yakshamitra Toronto

** Strictly speaking vocal cords are neither strings nor reeds. However, vocal sound is closer to reed sound than sound generated by strings and physical appearance of vocal cords is closer to that of reeds as well.

.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದ್ಯಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಶುಧ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು?

ಪೇಸ್ಬುಕ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ (Open Group):

============

Harish Kote Subbarao ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗವತರು "ಮಾನೀನಿ ಮಾಣಿಯೇ" ಎಂದು ಹಾಡುವುದೇಕೆ? ಹೇಳಿಕೊಡುವುದೇ ಹಾಗೋ? ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆಯ ಕೊರತೆಯೋ ಅಥವಾ ಎರಡೂ ಕಾರಣಗಳೋ?

ಪದ್ಯ ಇರುವುದು "ಮಾನಿನೀ ಮಣಿಯೆ ಬಾರೆ ಮಂಜುಳ ನಾಗವೇಣಿ" ಎಂದು. ಅದನ್ನು "ಮಾನೀನಿ ಮಾಣಿಯೇ ಬಾರೆ ಮಂಜೂಳ ನಾಗ | ವೇಣಿ.." ಎಂದು ಹಾಡುವವರೇ ಜಾಸ್ತಿ.

============

Murthy Hosabale EE PADYA BAHUTeKA BHAAGAVATARU HAAdUVAAGA VIlAmBITA LAYADALLI HAAdUTTARE. TAAlAKKE HOmDISIKIllALUBeKAAGI MAANEENU MAnI ENNABAHUDU ENNUVUDU NANNA BHAAVANE.

============

ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

============

ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ ಸಾಹಿತ್ಯಹಾಳಾಗಬಾರದು ಎನ್ನುವುದು ಸರಿ. ಆದರೆ ಮೂರ್ತಿಯವರು ಹೇಳಿದ್ದೂ ಸರಿಯಿದೆ. ಆದಿತಾಳದಲ್ಲಿ - "ಕಡ್ತಗ ತಾ ಹಸ್ತ" ಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು "ಮಾ ನೀ ನಿ" ಬರುತ್ತದೆ. "ಮಾನಿನಿ ಮ"ಣಿಯೆ ಎಂದರೂ ಸರಿ ಆಗುತ್ತದೆ (ಆದರೆ ನಿ ಧೀರ್ಘ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ಮಾ(ನಿ) ಗೆ ಮೂರನೇ ಸಪ್ತಕದ ಸ ಮತ್ತು ರಿ ಸ್ವರ ಬರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ (ಬಿಳಿ-೭ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದೆ). ರಿ (ನಿ)ಯನ್ನು ಎಳೆದರೇ ದಾಟಿಗೆ ಸೌಂದರ್ಯ. ತಾಳ ಪದ್ಯದ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಮಾತ್ರೆ ಮೊದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತಾಳಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ರೂಢಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಕವಿಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಅವರು ಅಂದುಕೊಂಡು ಬರೆದ ತಾಳಕ್ಕೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿವುಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೂ ಹೀಗೇ ಆಗುವುದು. ಶುಧ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೇಕಾದರೆ ಗಮಕ ವಾಚನ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಾಳದ ರಗಳೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲೂ ಛಂದಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಶಬ್ಧಗಳನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುವ ರೂಢಿ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಶ್ರೀವನಿತೆಯರಸನೇ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಪದ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಭಾಮಿನೀ ಷಟ್ಪದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲು ನಾ(ರಾ)ಯಣ ಅಪಭ್ರಂಶವಾಗಿದೆ: ಗದುಗಿನ ವೀರನಾ(ರ)ಯಣ.

 =============

Harish Kote Subbarao

ತಥಾಕಥಿತ ತಾಳಕ್ಕಾಗಿ (?) "ಗಜಮೂಖದಾವಗೆ" ಅನ್ನುವವರನ್ನೂ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ....ತಾಳಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಹಾಡಬಹುದು....may be difficult but not impossible.ಅದೆಲ್ಲ ಭಾಗವತರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳೆ ಪ್ರಸಂಗ ಎಡಿಟ್ ಮಾಡಿದವರು ನನ್ನ ತಂದೆ..(he is no more now) ಅವರು ಪದ್ಯ ಹಾಡಿ ರಾಗ ತಾಳಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯ/ಭಾವ/ಸಂಧರ್ಭಗಳಿಗೆ ಸರಿ ಇದೆಯೋ ನೋಡಿ, ಬೇಕಾದ ಕಡೆ ರಾಗ ತಾಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬದಲು ಮಾಡಿ, ಅಗತ್ಯ ಬಿದ್ದರೆ ಸ್ವಂತ ಪದ್ಯವನ್ನೂ ಹಾಕಿದ್ದರೆ. ಭಾಗವತರೊಬ್ಬರು "ಮಾನಿನೀ ಮಣಿಯೆ ಬಾರೆ" ಎಂದೇ ಹಾಡಿದ ಆಡಿಯೋ ನನ್ನಲ್ಲಿರಬೇಕು...ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗ upload ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

================

Ragu Kattinakere ವಿಲಂಬ ಲಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸೋದಾಹಾರಣವಾಗಿ ಈ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅಜ್ಞಾನ ಬೇರೆ. ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸೊಗಸಿಗಾಗಿ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಉದ್ಧೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವುದು ಬೇರೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೂ, ತಾಳಕ್ಕೂ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೆ ಈ ರೀತಿ ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮರ್ಥರೇ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಹಲವೊಮ್ಮೆ. ನಿಮ್ಮ ತಂದೆಯವರ ಸೇವೆ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಅಂತವರಿದ್ದುದರಿಂದಲೋ ಏನೋ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಬಯಲಾಟದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಅವರ ಕಳಕಳಿಯೂ ಒಳ್ಳೆಯದೇ. ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಶುದ್ಧವಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಲ್ಲ.

Harish Kote Subbarao

Thanks...!! ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹಾಡುವವರನ್ನು ತಿದ್ದಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಬಿಡಿ, ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ "ನಮಗೆ ಹೇಳಲಿಕ್ಕೆ ನೀವು ಯಾರು?" ಅಂದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ ನೋಡಿ...(ಇಂಥವರ ಮಗ ಅಂದರೂ ಅವರಿಗೆ ಸಾಲುವುದಿಲ್ಲ). ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹಾಡುವವರು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದೇ ನನ್ನ ಆಶಯ. AP ಪಾಠಕ್ ಅವರ ವೀಡಿಯೊ ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದವರು ಬರೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ನೋಡಿ.."ಮಾನೀನಿ" ಎಂದೇ ಇದೆ :). ಇಂಥದ್ದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ "ನೋಡಿ ನಿರ್ಮಲ ಜಲ ಸಮೀಪದಿ" ಅದನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತಥಾಕಥಿತ "ತಾಳಕ್ಕಾಗಿ" "ನೋಡಿ ನೀರ್ಮಲ ಜಲಸಮೀಪದಿ" ಎಂದು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಾಳಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲ; ಸ್ವಲ್ಪ ಗಮನ ಹಾಗು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ತಾಳ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹೊಂದಿಸ ಬಹುದು; ಸಾಹಿತ್ಯದಲಿರುವ ದೀರ್ಘ ಎಳೆದು ಅಥವಾ appropriate pause ಕೊಟ್ಟು.

23 November at 17:57 ·

Amruthdev Kattinakere ಚಂದ್ರಹಾಸ ಪುರಾಣಿಕರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ’ಮಂಜುಳ’ ನಾಗವೇಣಿ ಎಂದೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಫಕ್ಕನೆ ಬರುವ ಆ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿನಯ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆ.

23 November at 22:46

Ragu Kattinakere

‎.
ಇಲ್ಲಿ ತಾಳಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಉಧ್ಧಟತನ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ಅದು ಕೆಲವೊಂದೆಡೆ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ. ತಾಳದ ಘಾತಬರುವಲ್ಲಿ ಲಘು ಬರಬಾರದು ಬಂದರೆ ಅದು ಕೊನೆಯ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ಮಾತ್ರೆಯಾಗಿರಬೇಕು, ಎರಡು ಲಘುಗಳು ಘಾತಬರುವಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆ. ಧಾಟಿಗೆ ಆಲಾಪನೆ ಘಾತಬರುವಲ್ಲಿ ಚಂದವಾಗುವುದಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೃಸ್ವ, ಒತ್ತಿಲ್ಲದ ಅಕ್ಷರ ಆಥವಾ ಹೃಸ್ವಸ್ವರೀಯವ್ಯಂಜನ ಬಂದರೆ (ಲಘು) ಭಾಗವತರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಒತ್ತಿ/ಎಳೆದು ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಹೇಳದೇ ಇರಬಹುದು ಆದರೆ ಅಮೃತರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಅಭಿನಯಕ್ಕೋ, ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೋ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಗಬಹುದು. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟು ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಹೊಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಒಂದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ಸೀಮಿತ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿಬಿಡಬಹುದು.

 

.

ಬೆಳಗಾಗಬೇಕು

ಜಗ ಸಣ್ಣ ಮನದುಣ್ಣ,

ಮರೆತವರು ಮತ್ತೆದುರು

ಮೂಡಲೇಬೇಕು.

ತಪ್ಪ ತಾಳೀತು ಮನ,

ಒಪ್ಪಲು ಕಾಲ ಬೇಕು.

ಕಪ್ಪಳಿಸಲಾರವಿಗೆ,

ಮೂಡಲೇ ಬೇಕು

ತಪ್ಪಲ್ಲ ಒಪ್ಪಿದರೆ, 

ಮಾಡಿದರೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ.

ಅಪರೂಪಕೆಡವುವುದು

ಸಹಜ, ಸಹಿಸಬೇಕು.

ಬೀಳದೇ ಇರುವವರು

ಯಾರಿಲ್ಲ, ಬಿದ್ದವರು 

ಏಳಲೇಬೇಕು.

ಈ ವೇಷ ಆವೇಶ,

ಅಳಿದು ತಮವಿಳಿದು,

ಬೆಳಗಾಗಬೇಕು.

ಮರೆತವರ ನೆನಪಾಗಿ,

ಮನದಗುಳಿ ಸರಿದು

ಕದತೆರೆದು ಮನ

ಮುದಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಜಗ ಸಣ್ಣ, ಮನಸು

ಮುದಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಮುನಿಸಿಕೊಂಡವರ ನೆನಪು ಆಗಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ ಎಲ್ಲ ಮರೆತು ಮತ್ತೆ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.

ಮೂಡಲೇಬೇಕು = ನೆನಪಾಗೇ ಅಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥ

ಮೂಡಲೇ ಬೇಕು = ಸೂರ್ಯ ಹುಟ್ಟುವುದು ಮೂಡಲಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ

*"ಈ ವೇಷ ಆವೇಶ" ಮಹಾಬಲಹೆಗಡೆ ಕೆರೆಮನೆ ಇವರ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಆಯ್ದ ಪದಗುಛ್ಛ

A picture on wall

When light shines brightly on a picture hanging on wall, dust gives way to clarity. I move closer and closer as the swaying picture deflects light and slows down. I must see it. Have I not, all these years? Why see today?

Do you talk to people? Do you ask questions? Are you cool? Do you get lost? Or you can not find anything to talk when you meet people? Why? You are creative but slow! You are intelligent but only sometimes! Why?

Are you comfortable? You see things can be done. Yet, yet when you try you can only partial. Still your idea is  right. Only that it takes someone else to do it! Ah! What a torture. But you enjoy! You are so fierceful and stand for what you think is right, sometimes. You have passion that changes every hour.

All self introspecting souls one day find reality. To be at peace with it takes some churning. When all the pieces of the puzzle almost fit in, we are ready to leave. There will be a day when, what honest folks had said will sound correct and feel right. Our reflections will form a real picture of us, free from our own ego's distortion.

The light is dim now. But the ego is tired. Mind can see through little bit of dust; can really see better than eyes! I hold it firmly in my hand and bring it closer.

It is a picture of me. Oh no it is not on the wall. It is in opinions of people who know me, incomplete but closer to who actually I am. 

Kannada poet, writer B A Sanadi's Interview

ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ೮ನೇ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಬಂದಾಗ ಹಿರಿಯ ಕವಿ ಸನದಿ ಅವರು ಕಂಬಾರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಹೀಗೆ.

ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹಿರಿಯ ಕವಿ ಸನದಿಯವರು ಯುವ ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಆಡಿದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮಾತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಯುವಕವಿಗಳು ಸಾಹಿತಿಗಳು ನೋಡಬೇಕು: 

 

Demise of an honourable man

Is a man worth mentioning just because he is honest? In the increasingly self serving society of which I am  shamefully a part, being really honest and forthright deserves not just a mention but heart felt admiration. On the other side of the phone, my father informed me that my ailing uncle in law is no more; something I already knew. He knew it as well but he said it merely to mean some one very dear is no more.

Why does an uncle in law become so dear even when he spoke very harsh and unforgiving words? Because he would not say anything to please anyone. He would just say what is not false what must be said under ideal conditions. In short, he spoke plain truth out of concern for whom he spoke, even if it was at his own expense. He said to a man one day, my father said, "What is that you have done that you have come to ask for all things you want? Are you up to ruin the family? Get hold of yourself and leave at once to build your own life". The man heard uncle in law out and would hate him for rest of his life. But he spoke truth; no one dared to disagree. Oh yes, sometimes truth can be terribly powerful.

He did not live for himself. He worked and made life better for many families. "Everyone works for themselves, what man is a man who does not ensure better life for at least few other families? His children looked after him very well", my father said before keeping the phone down. Ele Thimmappa Kanugodu is no more.
 

ಎಲೆ ಮುರಾಂತಕ ಲಾಲಿಸೈ ಬೆಂಬಲಕೆ ಭೂಪರನೆರಹಿ ... ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ

ಎಲೆ ಮುರಾಂತಕ ಲಾಲಿಸೈ ಬೆಂ
ಬಲಕೆ ಭೂಪರನೆರಹಿ ಕುರುಮಂ
ಡಲಕೆ ಸನ್ನಹವಾಗಿ ಸಮರಕೆ ಬರಲಿ ಪಾಂಡವರು|
ಕಲಹದಲಿ ನಿನ್ನಡಿಯೊಳೆನ್ನಯ
ಶಿರವನೈದಿ ಸಮರ್ಪಿಸುನಿ
ದಕಳುಕುಂಟೆ ದಿಟವೆನುತ ವೀಳ್ಯವನಿತ್ತನಚ್ಚುತಗೆ|| ||

ಸೇವೆ ಆಟ:
Live recording at Shri Krishna Vrundavana, Warden Avenue, Toronto

ಆದರದಿ ನುತಿಪರಘ ಹರಿವೆಯೆಂದುರೆ ನಂಬಿ

ಆದರದಿ ನುತಿಪರಘ ಹರಿವೆಯೆಂದುರೆ ನಂಬಿ

ಪದ ಮತ್ತು ರಚನೆ: ನಮದೂಕಿ ಬರದು ಒದರ್ಯದೆ
ಮದ್ದಲೆ: ಶಿವರಾಮ ಕೋಮಾರ ಬೀಗಾರ್
ಚಂಡೆ: ನಾರಾಯಣ ಕೋಮಾರ ಬೀಗಾರ್
ಶ್ರುತಿ: ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ಭಟ್ಟ ನೆಡಿಗೆಮನೆ

ಧಾಟಿ ನಾಟಿ, ತಾಳ ಝ೦ಪೆ

ಆದರದಿ ನುತಿಪರಘ, ಹರಿವೆಯೆ೦ದುರೆನ೦ಬಿ|
ಅವಲಕ್ಕಿ ಕಜ್ಜಾಯ, ತ೦ದಿರಿಸಿ ಓಲೈಪೊ|
ಆನತರಿಗೆ ಅನುವಾಗೊ |
ಕಟ್ಟೀನಕೆರೆವಾಸ, ಮಧುಕೇಶನಣುಗ ||ಪ||

(ಝ೦ಪೆ ಎರಡನೇ ಕಾಲ)
ಮೂಡಿದೊಡೆ ನಿನ್ನ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಪೂಜೆಯ ಮಾಡಿ|
ಹೂಡಿ ನೈವೇದ್ಯಗಳ ಹಾಡಿಪದಗಳನು
ರೂಢಿಯೊಳು ನೆಡೆದುಕೊಳುವಾಳುಗಳ ಕಾಪಾಡೊ|
ಜೋಡಿಸಿದೆವೆಲ್ಲ ಕರಗಳನು ||೧||

ಬಯಲಾಟದ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಸ್ವರವಿನ್ಯಾಸದ ಬಡತನ!

ವೀಕಿಪೀಡಿಯಾಕ್ಕೆ ನಾನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ರಾಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಲೇಖನ ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಯಾರೋ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಒಲವಿದ್ದವರು ಬಂದು ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರವಿನ್ಯಾಸ ಬಹಳ ಬಡವಾಗಿದೆ, ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಥಬರುವಂತೆ ಬರೆದು ಸೇರಿಸಿದರು. ಶಬರಿಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಬರೀ ಹದಿನೆಂಟೇ ಮೆಟ್ಟಿಲು, ನಮ್ಮ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೩೦೧!  ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಭಾಗವತಿಕೆಯಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಜನರಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಇರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದೇ ಅದರ ಉದ್ದೇಶವಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಬಯಲಾಟ ಸರಳವಲ್ಲ! ಆದರೆ ಬಯಲಾಟದ ಅಂಗಗಳು ಸರಳ ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ಪರದೆ ಹಿಡಿಯಬಹುದು. ದೊಂದಿ ಹಿಡಿಯಬಹುದು, ಅಥವಾ ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಬಹುದು. ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಅಷ್ಟು ಸರಳವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕಷ್ಟವೇನಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ವೇಷಕಟ್ಟುವುದು, ವೇಷತಯಾರಿಸುವುದು ಯಜಮಾನಿಕೆ ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.  ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸರಳ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೇ ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಬರಿ ಭಾಗವತಿಕೆಯೊಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಅರ್ಥ, ಕುಣಿತ, ಅಭಿನಯ ಎಲ್ಲ ಇದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಕೇವಲ ಒಂದನ್ನೆ ದೊಡ್ಡದು ಮಾಡಿದರೆ ಅಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಯಲಾಟದ ಭಾಗವತಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮೇಲಿನ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ತಾರ ಸ್ಥಾಯಿಯ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದ್ದರಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಸ್ವರ ವಿಸ್ತಾರಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೇ ಅಗಿಬಿಡಬಹುದು. ನೆಬ್ಬೂರರು, ನಾವುಡರಂತ ಕಂಠವುಳ್ಳವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ (ಅವರವರ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ). ಭಾಗವತರಿಗೆ ಸ್ವರಾಭ್ಯಾಸ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಮೇಲೂ, ಮೇಲಿನ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲೇಬೇಕಾದ ಮಿತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಎನೋ ಒಂದು ಹೊಸಬಗೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.  ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸರಳತೆಯೋ ಏನೋ ಜನರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದು. ಈ ಸ್ವರಸಂಚಲನೆ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಶೈಲಿಯ ಸ್ವರಸಂಚಲನೆ ಬೇರೆ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗಬೇಕಿತ್ತು. ಹಾಗಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ, ತಾರ ಶ್ರುತಿ ಹಾಡುಗರ ಮೇಲೆ ಹಾಕುವ ಮಿತಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವರಸಂಚಲನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಬಹುದು. ಧಾಟಿ ಸರಳವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಇದರ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನುವವರಿಗೆ ಒಂದು ಸವಾಲು. ಕಡಿಮೆ ಸ್ವರವಿನ್ಯಾಸಮಾಡಿ ಬಯಲಾಟದ ಭಾಗವತರಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಹಾಡಿತೋರಿಸಿ ನೋಡುವ? ಮಿತಿಯಲ್ಲೇ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಗಮಕಗಳು (ಸ್ವರಮಾಲೆ), ಧ್ವನಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆಗಿದೆ. ಈ ತಾರ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದಲೋ ಏನೋ ಬೇರೆ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಯಲಾಟದ ಕೆಲವು ಧಾಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವರಮಾಲೆಗಳ ಬಳಕೆ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಡಿಮೆ ಸಂಗೀತ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ (*ಬೇರೆ ಮಿತಿ ಬೇರೆ ಮತಿ ಕೊಂಕುತಿಮ್ಮ ಎನ್ನಬಹುದು!).

 ಇನ್ನು ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಸಂಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಗಮನಿಸೋಣ. ಬಯಲಾಟದ ಪದ ಕುಣಿತಕ್ಕೆಂದೇ ಬರೆದಿದ್ದು. ಹಾಗಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ತಾಳದ ಲಯವಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಛಂದೋಲಯಗಳಿವೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ತಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆಬೇರೆ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ಬೇರೆಬೇರೆ ರೀತಿಬರುವಂತೆ ಪದ ರಚನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ತಾಳದ ಮಟ್ಟುಗಳು ಎನ್ನುವುದಾಗಿ ಹೆಸರು. ಈ ಮಟ್ಟುಗಳು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು (precomposed/definite) ಅಥವಾ ಪದ ಹೇಳುವಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಛಂದೋಲಯಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು (improvised). ಛಂದೋಲಯ ತಾಳಕ್ಕಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದದ್ದು. ಹಿಮ್ಮೇಳದವರು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಆಭ್ಯಾಸಮಾಡಬಹುದಾದರೂ ಆಶುಮಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದಲೋ ಕೇಳಿಯೋ ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾಗವತಿಕೆಯ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಈ ಮಟ್ಟುಗಳು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಪದ ಹೇಳುವಾಗ ಸ್ವರವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲುಹೋಗಿ ಛಂದೋಲಯ ಹಾಳುಮಾಡದೇ ಇರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯಕಾರಣ ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಛಂದೋಲಯ ಅತಿ ಗೌಣ. ಕರ್ನಾಟಕಿಯಲ್ಲಿ ಛಂದೋಲಯ ಗೌಣವಲ್ಲ ಆದರೆ ಸ್ವರವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಾಳವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಲಯ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದು ಕಡಿಮೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕರ್ನಾಟಕಿಯಲ್ಲಿ ತಾಳವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ಛಂದೋಲಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತಾಳ ಮತ್ತು ಛಂದೋಲಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಿದ್ದರೆ, ಗಮಕವಾಚನದಲ್ಲಿ ಈ ಛಂದೋಲಯವೇ ಮುಖ್ಯ. ಅಲ್ಲಿ ತಾಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಗಮಕಿ ಕೆರೆಕೊಪ್ಪದ ನರಹರಿ ಶರ್ಮರು ಹೇಳುವಂತೆ ಗಮಕವಾಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಧಾನವಾದದ್ದು. ಕೆಲವು ಪದ್ಯಗಳನ್ನ ಅದರ ಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭಾಗ ಎಂಬುದನ್ನ ಗಮನಿಸಿ. ಸ್ವರವಿನ್ಯಾಸಮಾಡಲು ಹೋಗಿ ಪದ್ಯದಭಾವಕ್ಕೋ ಅರ್ಥಕ್ಕೋ ಕುಂದಾಗಬಾರದೆಂಬುದೂ ಅವರ ಕಳಕಳಿ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕಾವ್ಯವಾಚನ ಬಿಟ್ಟರೆ ಬಯಲಾಟದಲ್ಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಛಂದೋಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಅದ್ದರಿಂದ ಗಮಕದ ಕೆಲವು ನಿಯಮಗಳು ಬಯಲಾಟದ ಭಾಗವತಿಕೆಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವರವಿನ್ಯಾಸ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ, ಛಂದೋಲಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗುವ ಮಟ್ಟುಗಳಿಗೆ  ಒತ್ತು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇವು ನಮಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ. 

ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಕಲೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೋ ಎಂಬಂತೆ ಕಲೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದಾರಿ ಬೇರೆಯಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮಗೆ ಬೇಕು. ಕಲೆ ಹಿಡಿದ ದಾರಿ ಹೇಗಿದೆ ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನ ಹೇಗಿದೆ, ಬೆಂಬಲ ಹೇಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಮಗೆ ಒಂದು ಕಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ. ಕಲೆಗಳ ಒಲವು, ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಧೇಶ ಎಲ್ಲವೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ. ಕಲೆಗಳನ್ನು ತುಲನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. 

(ವಿ ಸೂ: ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಣ್ಣದುಮಾಡುವುದು ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಸಂಗೀತವನ್ನು ದೊಡ್ಡದುಮಾಡಿ ಇತರೆ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವ ವಂದಿಮಾಗಧರ ಹಿಂಡೇ ಇರುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಸ್ವರ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸ್ವರವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಧಾಟಿಯ ಆದಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲೆ. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ಶಿಸ್ತು ಅಥವಾ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಪರಿಶ್ರಮ ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೂ ನಿಜವೆ. ಅದು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ್ದೆ)

*ಬೇರೆ ಮತಿ ಬೇರೆ ಮತ ಮಂಕುತಿಮ್ಮ - ಗುಂಡಪ್ಪ 

ಚೌತಿ ಹಬ್ಬ - ನಮ್ಮೋರ - ನಮ್ಮೂರ ಆಚರಣೆಗಳು

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಆಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒ೦ದು ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟಗೊ೦ಡಿತ್ತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಪೇಟೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ ಹಳ್ಳಿಗಿ೦ತ ಹೆಚ್ಚು! ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ, ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇ೦ದಿಗೂ ಹಬ್ಬದ ಸಡಗರ, ಚಟುವಟಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು. ಅ ಆಚರಣೆ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ೦ಪ್ರದಾಯ, ಸ್ವಾರಸ್ಯ ನಾವು ಅ೦ದುಕೊ೦ಡಿದ್ದಕ್ಕಿ೦ತ ಹೇಚ್ಚೇ ಇದೆಯೋ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮೂರಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಣ್ಣಕಿದ್ದಾಗ ಚೌತಿ ಹಬ್ಬ ಹೇಗಿತ್ತು, ಅದರಿ೦ದ ನಾನು ಏನೇನು ಕಲಿತೆ ಅದರ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಏನು ಎ೦ದು ನೆನಪಿಸಿಕೊ೦ಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. 

"ಮಾಣಿ ಎದ್ಯನಾ? ಗಣಪತಿ ತರವು ಸಾನ ಮಾಡ್ಕ್ಯ೦ಡು ಬಾರ, ಎ೦ಗಿನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕೆಲಸಿದ್ದು ಇನ್ನೂ ಪ೦ಚ್ಗಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಲ್ಲ ಕಾಸ್ಯಾಗಲ್ಲೆ, ಏಳ! ಹೂ ಕೊಯ್ಯಿ ನಡಿ" ಹೀಗೆ ಅಮ್ಮನ ಆಜ್ಞೆ! "ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಪ್ರಜಾರಾಮ" ಸುಪ್ರಭಾತದ ಅಮ್ಮನ ವರಸೆ. ಹಬ್ಬ ಶುರುವಾಗುವುದು ನಾನು ಎದ್ದ ಮೇಲಲ್ಲ, ಹಬ್ಬದ ದಿನವೂ ಅಲ್ಲ, ಹಬ್ಬಕ್ಕಿಂತ ಒಂದೆರಡುದಿನ ಮೊದಲೇ. ಅಲ್ಲಿ ಸೊನೆಗಾರ ಮೋಹಿನಿಯ ಗಂಡ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ರವೆ ಉಂಡೆ ಮಾಡಿ ಅದಕ್ಕೆ ಗಣಪತಿ ರೂಪ ಕೊಡುವುದು ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಮೊದಲು. ಪುರ ನಮ್ಮೂರಿಂದ ಒಂದರ್ಧತಾಸಿನ ಹಾದಿ.ಅಲ್ಲಿ ಸೊನೆಗಾರರವನಿಗೆ ಗಣಪತಿಮಾಡಲು ವರ್ಷಾವರ್ಷ ಹೇಳುವುದೇನು ಬ್ಯಾಡ. ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕುದಿನ ಮೊದಲೇ ಗಣಪತಿ ಮನೆಗೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಗಣಪತಿ ಜೊತೆಗೆ ಮಾಡಿ ತಂದವರಿಗೂ ಅಕ್ಕಿಕಾಯಿ ದಕ್ಷಿಣೆ. ಊನವಾಗದಂತೆ ನಮ್ಮಂತ ಪಿಳ್ಳೆಕಾಕರಿಂದ ತೊಂದರೆ ಆಗದಂತೆ ಗಣಪತಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಜಗುಲಿ ಕಪಾಟಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ!   ಹಬ್ಬದದಿನ ಈ ಅಮ್ಮನ ಸುಪ್ರಭಾತ ಗಣಪತಿತರಲಲ್ಲ, ಹೂ ಕೊಯ್ಯಲು. ಬರೀ ಹೂವಿದ್ದರೆ ಪೂಜೆ ಸಾಧ್ಯವೇ? "ಸಕ್ಕರೆ ನೊರೆಹಾಲು ತುಪ್ಪ ಕಜ್ಜಾಯ ಬೊಕ್ಕೆ ಹಲಸು ಮಾವು ಕದಲೀ ಫಲ" ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪದ್ಯ ಕೇಳಿಲ್ಲವೇ ? ನಮ್ಮಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಹಾಕುವುದು ಬಿಟ್ಟಮೇಲೆ ಮಂಕೋಡು ಬಸಪ್ಪನವರ ಕಬ್ಬಿನಗದ್ದೆಯಿ೦ದ ನಮ್ಮನೆ ಗಣಪತಿಗೆ ಎರಡು ಕಬ್ಬು, ತರಲು ಹೋದವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು! ಅಲ್ಲೇ ನಮ್ಮನೆ ತಳೇಬೈಲು ಹೊಸತೋಟದಿಂದ ಎರಡು ಎಳೆ ಬಾಳೆಗಿಡ, ನಾಲ್ಕು ಚಿಪ್ಪು ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಮತ್ತ ಊಟಕ್ಕೆ ಒಂದೈವತ್ತು ಕುಡಿಬಾಳೆ ಇವೆಲ್ಲ ಹಿಂದಿನದಿನವೇ ಬರಬೇಕು. ಹಿಂದಿನ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ನಾವೇ ತಂದೆವೆಂಬ ಬಿಗುಮಾನ ಚೋಟು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ನನಗೆ, ತರುವವರೋ ದೊಡ್ಡವರು.

ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಕರೆಂಟ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸೆಲ್ ಇರಲಿಲ್ಲವೇ ? ಇತ್ತು, ಸೆಲ್ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಮಲಗಿಕೊ೦ಡೇ ಹಾಡುವ ಟೆಪ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಕೂಡ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಕೂಗಿಸುವ ವ್ಯವಧಾನ ಯಾರಿಗೂ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೇಡಿಯೋ ಮಾತ್ರ ಯಾವುದರ ಪರಿವೆಯಿಲ್ಲದೇ ೬.೫೫ ಕ್ಕೆ "ಇಯಂ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಸಂಪ್ರತಿ ವಾರ್ತಾಂ ಶೃಯಂತಾಂ" ಎನ್ನುತಿದ್ದರೆ ತ್ವಾರಣ (ತೋರಣ) ಮಾಡುವರ್ಯಾರು ? ನಾವೇ, ಹನೂಮಾಂಶಸಂಭೂತರು! ಹೌದು ಮಾವಿನ ಮರಹತ್ತಿ ಮಾವಿನ ಕೊನಕಲು (ಚಂಡೆ) ಮುರಿದು ಸೊಣಬಿನಾರಿಗೆ ಎಲೆಮಡುಚಿ ಕಟ್ಟಿ ತೋರಣ ತಯಾರು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಫಿಸಿಯಲೀ ಹಬ್ಬ ಸುರು.

ನಿನ್ನೆ ತಂದ ಬಾಳೆಗಿಡ, ಕಬ್ಬಿನ ಗಿಡ ಎಲ್ಲಿ? ತಂದು, ಉಂಡು ಮಲಗಿ, ಈಗ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಲಷ್ಟೇ ಏಳುವುದಾದರೆ ಕಷ್ಟವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿವರೆಗೂ ಜಾಗರಣೆ ಆಗದಿದ್ದರೆ ಹಬ್ಬದದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಏಳಿಸುವ ಪ್ರಮೇಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗಣಪತಿಗೆ ಮಂಟಪ ಕಟ್ಟದಿದ್ದರೆ ಹಬ್ಬ ಎಂತ ಮಣ್ಣು? ಯಾವಯಾವ ಬಣ್ಣದ ಸುನೇರಿ ಕಾಗದ ಬೇಕು ಏನ್ತಾನು ಎಲ್ಲ ಜೋಯ್ಸಣ್ಣಂಗೆ ಗೊತ್ತು. ಅವನೇ ಎಲ್ಲಪಟ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟು ಹಬ್ಬದ ಸಂತೆ ದಿನವೇ ಸುನೇರಿ ಕಾಗದ, ಬಣ್ಣದಕಾಗದ ಇತ್ಯಾದಿ ಮನೆ ಬಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಅಡಿಕೆ ಎಳೆಯೋ ಅಥವಾ ಕೆತ್ತಿದ ದಬ್ಬೆಯೋ ತಯಾರು ಮಾಡಿದರೆ ಜೋಯಿಸಣ್ಣನ ಕೆಲಸ ಶುರು. ಮಂಟಪದ ಆರ್ಕಿಚಿಟೆಕ್ಟು ಜೋಯಿಸಣ್ಣ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೇ ಕತ್ತರಿ ಮೈದಾಹಿಟ್ಟಿನ ಅಂಟು ಎಲ್ಲ ತಂದುಕೊಡುವ ಕೆಲಸ ಅಮ್ಮನದು. ಕತ್ತರಿ ಸಿಗದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಬಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನನ್ನ ಕೆಲಸ! ನಾನು ಜೋಯಿಸಣ್ಣನ ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟು. ಸುಮಾರು ರಾತ್ರಿ ಒಂದು ಒಂದುವರೆಗೆ ಮಂಟಪ ತಯಾರು. ಗಣಪತಿಕೂರಿಸಲೆಂದೇ ಅಜ್ಜನಕಾಲದಿಂದ ಇದ್ದ ಒಂದು ಪೀಠಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣಹಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಭಾಗ್ಯ. ನಾಳೆ ಬೆಳಗಾದರೆ ಮೇಲ್ಮೆತ್ತು ಸೇರುವ ಈ ಸಣ್ಣಕುರ್ಚಿಗೆ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಶೃಂಗಾರ ನೆಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಜೋಯಿಸಣ್ಣ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವವರೆಗೂ ಬ್ಯಾಟರಿ ಹೊಡೆದು ಹಾಸಿಗೆ ಮೇಲೆ ದುಪ್ಪನೆ ಬಿದ್ದ ಬಡಪಾಯಿಗೆ ಬೆಳಗಾಗುವುದರೊಳಗೆ ಅಮ್ಮನ ಸುಪ್ರಭಾತ. ಆಹಾ ಎಂತಾ ಸೊಗಸು, ಸ್ವಂತ ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿಹಾಡಿದರು ಅಂತಹ ಆನಂದ ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ ನೋಡಿ. ನಾನು ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಬಿಟ್ಟವನಲ್ಲ. "ವರಗಳ ಕೋಡುಮಾತೆ ಕಂಚಿ ನಾರಾಣ ಸುತೇsssss ವರಗಳ ಕೊಡು ಮಾತೆ" (ಕಂಚಿ ನಾರಾಣ ಅಮ್ಮನ ಅಪ್ಪ, ನನ್ನ ಅಜ್ಜ!) ಎಂದು ಜಾನಪದಗೀತೆಯನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡಿ ಅಮ್ಮನನ್ನೂ ರೇಗಿಸಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು.

ತೋರಣ ಒಂದೇ ಎರಡೆ? ಮೂರೇ ನಾಲ್ಕೆ? ಐದೇ ಆರೇ? ಸಾಕು ಸಾಕು ಎಂದು ಅಜ್ಜ ಹೇಳುವವರೆಗೂ ತೋರಣ ಮಾಡುವುದೇ ಮಾಡುವುದು. ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಎರಡು, ಹೊರಬಾಗಿಲಿಗೆ ಒಂದು, ಪ್ರಧಾನ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಒಂದು, ವಾಸ್ತು ಕಂಬಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗಣಪತಿ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಒಂದು. ಹಳೇ ಮನೆ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು. ದೀಪಾವಳಿ ಅಲ್ಲ ಬಚಾವ್! ಅದಕ್ಕೆ ಹಂಡ್ಯ, ಬಾವಿ ಬಂಕಕ್ಕೂ ಮಂಗನ ಬಳ್ಳಿ, ಕಾರೇ ಮುಳ್ಳು ಏನೇನೋ ಬೇಕು.  ಅಪ್ಪ ದೇವರಗೂಡಿನ ಎದುರಿಗೆ ಹೊಡೆದ ಗಳಕ್ಕೆ (ರೀಪು) ಸಾಲಾಗಿ ಹಣ್ಣು ತರಕಾರಿ ನೇತುಹಾಕಿ ಆಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಳ್ಳು ಸೌತೆ, ಮಗೆ ಸೌತೆ, ಸೇಬು, ಕಿತ್ತಲೆ, ಹಿರಿಯಪ್ಪ ತಂದ ಮೂಸುಂಬಿ, ಜೋಳದ ಕುಂಡಿಗೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಹೀಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ, ತಂದ ತರಕಾರಿ ಹಣ್ಣು ಹಂಪಲು ಇತ್ಯಾದಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಪಲೋಳ್ಗೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಅಂತ ಹೆಸರು (ಫಲಾವಳಿಗೆ). ಅಪ್ಪನಜೊತೆ ಪಲೋಳ್ಗೆ ಕಟ್ಟಿ ತೋರಣ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಕಟ್ಟಿ ಬಿಗಿದು ಹೂ ಕೊಯ್ಯಲು ಭಟ ರೆಡಿ.

ಹೂ ಕೊಯ್ಯುವುದರಲ್ಲೇನು ವಿಶೇಷ? ಹೂ ಕೊಯ್ಯದಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಜಾತಿ ಹೂವಿನ ಹೆಸರು ಎಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತಿರುತಿತ್ತು! ಅದರಲ್ಲು ಆ ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಋತುಗಳಿಗೆ ಬಿಡುವ ಹೂಗಳು. ಗಣಪತಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಕಳ್ಳಹೂ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಕಾಂತಿ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮುಂಚೆ ಒಳ್ಳೆ ಇಬ್ಬನಿ, ತೆಳ್ಳಗೆ ಚಳಿ ಇರುವಾಗ ಬ್ಯಾಣಗಳಲ್ಲಿ (ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು) ಸ್ವಲ್ಪ ಜಂಬಿಟ್ಟಿಗೆ (ಚೀರೆ) ಕಲ್ಲು ಇರುವಕಡೆ ಹುಡುಕುತ್ತ ಹೋಗಬೇಕು. ಕಡು ನೇರಳೆ ಕೆಂಪಿನ, ಬಟ್ಟಲು ಆಕೃತಿಯ ಹೂವು: ಕಳ್ಳಹೂ. ಅದರ ಹೆಸರು ಯಾಕೆ ಹಾಗೆ ಬಂತೂ ಗಣಪತಿಯನ್ನೇ ಕೇಳಬೇಕು!  ವಿಷ್ಣುಕಾಂತಿಗೆ ಹೆಸರು ಹೇಗೆಬಂತು ಎನ್ನುವುದು ಅದನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಲಿತಮೇಲೆ ಕೇಳೋಣ. ಆ ಹುಲ್ಲಿನ ಸಂದಿಯಲ್ಲಿ  ವಿಷ್ಣುಕಾಂತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ತಾಪತ್ರಯದ ಕೆಲಸ! ಸಣ್ಣ ಬಳ್ಳಿಯ ರೀತಿ ಇರುವ "ಹೂ" ಹೂವೇ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಬಳ್ಳಿಯೇ. ತುಳಸಿ ಹೂವೇ? ಹಾಗೇ ಇದು. ಇಡೀ ಬಳ್ಳಿಗೆ ಬಳ್ಳಿಯೇ ಪೊಜೆಯ ಬಳಕೆಗೆ ಅರ್ಹ. ದೂರ್ವೆ ತುಳಸಿ ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪೂಜೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಕೊಯ್ದರೆ ಆಯಿತು. ಇನ್ನೇನು ಹೂಕೊಯ್ಯುವುದು ಮುಗಿದೇ ಹೋಯಿತು. ಹೌದು ಉಳಿದ ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಕರವೇರು (ಕರವೀರ), ಗ್ವಾಟಲೆ, ತುಂಬೆ, ಕಲ್ತುಂಬೆ, ಕಣಗಲು, ನಂಜುಗ್ವಾಟಲೆ, ಶಂಖಪುಷ್ಫ, ದಾಸವಾಳ, ಇನ್ನೇನೋ ಹೆಸರುಮರೆತು ಹೋಗಿರುವ ಹೂವೆಲ್ಲಾ  ಕೊಯ್ದಾದರೆ ಮುಗಿದಂತೇ ಕಥೆ!! ಇನ್ನೂ ಪಟಾಕಿ ಬಿಸಿ ಆಗಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಬಚ್ಚಲುಮನೆ ಒಲೆ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನೆಯೇ ಇಟ್ಟಾಗಿದೆ! ಗಣಪತಿ ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ವರ ಕೊಡದಿದ್ದರೂ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಪಟಾಕಿ ಟುಸ್ ಅನ್ನದಿದ್ದಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಗಣಪತಿಗೆ ಪಿಚ್ಚಹೂವು, ಹೂಸುಗಬ್ಬೇ ಗತಿ! ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಕೊಯ್ಯುವುದು ಸೋಸುವುದು, ತಬಕಿಗೆ ಎಲೆ ಅಡಿಕೆ ಕೊಬ್ಬರಿ ಅಡ್ಡಗತ್ತರಿ ಹಾಕಿಡುವುದು, ಸುಣ್ಣಕ್ಕೆ ನೀರು, ಇವೆಲ್ಲ ಜೋಯ್ಸಣ್ಣ ಇದ್ದರೆ ಅವನದೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಕೆಲವು ಊರಲ್ಲಿ ಇಲಿ ಪಂಚಮಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರಂತೆ. ಇಲಿಗೆ, ಅಪ್ಪಾ ನಮ್ಮ ಗದ್ದೆ, ಹೊಮ್ಮಂಡ ತಿಂದು ಹಾಳುಮಾಡಬೇಡಪ್ಪಾ ಎಂದು ಬೇಡಿ ರೈತರು ಹಬ್ಬದ ತಿನಿಸನ್ನು ಇಲಿದರ (ಇಲಿದ್ವಾರ) ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಇಟ್ಟು ಬರುತ್ತಾರಂತೆ. ಇಲಿ ಗಣಪನ ವಾಹನವಲ್ಲವೇ? ಎಂತಹಾ ಸಂಬಂಧ ನೋಡಿ. ಈ ಮುಗ್ಧತೆ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರವಾಗದಿದ್ದರೆ ಎಷ್ಟು ಚಂದ ಅನಿಸುತ್ತದೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ.

ಬಳಪದ ಕಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದರೆ ಪಾಟಿ ಅಳಿಸಲು ಸುಲಭ. ಬೆಣ್ಣೆ ಕಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ  ಬರೆದರೆ ಅಳಿಸಲು ನೀರೋ ಅಥವಾ ಗೌರಿ ದಂಟೋ ಬೇಕು! ಗೌರಿ ಪೂಜೆಯ ನೆನಪಿಗೋ ಎನ್ನುವಂತೆ ಅದೇಸಮಯಕ್ಕೆ ಹಾದಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ಬೆಳೆಯುವ ಹೂವಿಗೆ ಗೌರಿಹೂ ಎಂದುಕರೆಯುವುದು. ಪೂಜೆಗೆಬಳಸುವುದೂ ಇದೆ. ನಮಗೆ ಹುಡುಗರಿಗೋ ಗೌರಿದಂಟು ಪಾಟಿ ಅಳಿಸಲು ಸಾಕು. ಹಬ್ಬದದಿನ ಪಾಟಿಯೂ ಬೇಡ ಕಡ್ಡಿಯೂ ಬೇಡ. ಅವಕ್ಕೆಲ್ಲ ನಮ್ಮಂತೆ ರಜಾ. ಗೌರಿ ಹಬ್ಬ ಗಣಪತಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ. ಗೌರಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಕೆಲವು ಜಾತಿಯವರು ಮಾತ್ರ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಓದಿ ನಿಮಗೂ ಹಸಿವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನೋಡಿ ಇಷ್ಟು ಹೂ ಕೊಯ್ದ ನನಗೆ ಕಡುಬು ತಿನ್ನಲು ಬಿಡುವುದು ಗಣಪತಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಆದಮೇಲೇ. ಮುಸರೆ, ಅನ್ನ ಅದು ಇದು ತಿನ್ನುವಂತಿಲ್ಲ. ಇವತ್ತು ಚೌತಿ ಹಬ್ಬ! ಏನೋ ನಾಲ್ಕು ಅಳಕಾಳು (ಅರಳು ಕಾಳು) ನಲವತ್ತು ಬಾರಿ ತಿಂದು ನೈವೇದ್ಯವಾಗುವವರೆಗೂ ಕಾಯಬೇಕು.  ನಾಳೆ ನಾಡಿದ್ದು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. ನಾಡಿದ್ದು ಹಬ್ಬದ ಇಲಾಡಿ (ರಜಾ). ಇಲಾಡಿದಿನ ಯಾರೂ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಬ್ಬದಮರುದಿನ ನೆಂಟರು ಆಳಿಯಂದಿರು ಬಂದು ಹೋಗುವದಿನ. ಗಣಪತಿಯ ನೈವೇದ್ಯದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದೆಲ್ಲಾ ಮುಕ್ಕಬಹುದು!

ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಎ೦ಬ ಅನಾಮಧೇಯರ ಬ್ಲಾಗ್ ಎಡಕ್ಕೇಕೆ ವಾಲಿದೆ?

ವೀಸೂ: ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಬ್ಲಾಗ್ ಇಸ್ಮಾಯಲ್ ಎ೦ಬವರದು! ಹೆಸರು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟು ಬರೆಯುವುದು ಏಕೆ ? ಎಲ್ಲಾ ಓಕೆ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಯಾಕೆ ? 

ಹಿನ್ನುಡಿ:

ಸಂಪಾದಕೀಯ ಬ್ಲಾಗ್ ಬರೆಯುವವರು ಇಸ್ಮಾಯಲ್ ಎಂಬುವವರು ಎ೦ದು ಒಬ್ಬ Facebook ಸಹವರ್ತಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅದು ತಪ್ಪು ಎ೦ದು ಸಂಪಾದಕೀಯದವರು ಈ ಬ್ಲಾಗಿಗೆ ಬ೦ದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಅವರು ಯಾರು ಎ೦ದು ತಿಳಿಸದಿರುವವರೆಗೂ ಈ ಕೇಳಿಕೆಯೇ ಸರಿ ಎ೦ಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

ಜೀವನ ಕಷ್ಟನೋಡಿ! ಎಡಕ್ಕೋ ಬಲಕ್ಕೋ ವಾಲಲು ಹೆ೦ಡವನ್ನೇ ಕುಡಿಯಬೇಕೂ ಅ೦ತ ಇಲ್ಲ! ಅಲ್ಲವೇ, ನಡೆಯುವಾಗ ಆಕಡೆ ಈಕಡೆ ವಲಿಯುವುದು೦ಟು? ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಪೀಸಾದ ಗೋಪುರ ವಾಲಿದ್ದಕ್ಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಅಲ್ಲವೇ? ನೆಟ್ಟಗೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ನೋಡಲೇ ಹೋಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೋ ಏನೊ! ಆದರೆ ಆ ವಾಲಿದ ಗೋಪುರವನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ಕಟ್ಟಿದರೆಸಾಕು ಅದುಹಾಗೇ ಇರುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ ಈ ವಾಲಿದ ಬ್ಲಾಗ್ ಗಳು ಹಾಗಲ್ಲ: ಯಾರಾದರೂ ವಾಲಿದ ಮನುಷ್ಯರೇ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇ೦ಟರ್ನೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಈ ರೀತಿಯ ವಾಲಿದ ಬ್ಲಾಗ್ ಗಳಿವೆ! ಎಡಪ೦ಥೀಯರು ಬಲಪ೦ಥೀಯರು ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕರು ಹೀಗೇ ಏನೇನೋ. ಶುಧ್ಧ ಭ೦ಡರೂ ಇದ್ದಾರೆ ಬಿಡಿ. ಅ೦ತವುಗಳಲ್ಲಿ ಭೂತಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿವೆಯೋ ಎ೦ದು ನನಗೆ ಅನುಮಾನ ಇರುವ ಬ್ಲಾಗ್ ಒ೦ದಿದೆ: ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಅ೦ತ ಅದರ ಹೆಸರು! ಆದರೆ ಅದು ಏನು? ಅದನ್ನ ಬರೆಯುವವರ ಹೆಸರು ಏನು ? ಅವರು ಯಾವಕಡೆಗೆ ವಾಲಿದವರು? ಕುತೂಹಲ.

ಯಾವುದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸ೦ಪಾದಕರು ಬರೆಯುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಎ೦ದು ಹೆಸರು. ಆದರೆ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಸ೦ಪಾದಕರು ಯಾರು ಎ೦ದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅರೆ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ ಬಿಡಿ ಸಾರ್ ಎನ್ನುತ್ತೀರೇನು? ಅಯ್ಯೋ ಬಹಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಇದೆ ನೋಡಿ. ಹೆಸರಿಲ್ಲದೇ ಯಾವ ಅದ್ವಾನ ಬೇಕಾದರೂ ಮಾಡಬಹುದು ಆದರೆ ಹೆಸರು ಹೇಳಿಕೊ೦ಡು ಮಾಡಿದರೆ ಹೆಸರು ಹಾಳಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ ಪಾಪ? ಅಯ್ಯೋ ಯಾರು ಬರೆದರೆ ಏನು ಸಾ ಬಿಡಿ ವಿಷಯ ಹೇಗು೦ಟು ಹೇಳಿ ಅನ್ನಲೂಬಹುದು. ಹೌದು ಆದರೆ ವಿಷಯಗಳೆಲ್ಲ ನ೦ಜು! ಜಾತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿರೋಧ, ಆಗದವರ ಮೇಲೆ ಅಣಕ ಹೀಗೆ ಹೆಳುತ್ತಾ ಹೋಗಬಹುದು. ಹೌದೂ ಅದೆಲ್ಲಾಸರಿ ಆದರೆ ಯಾರು ಯಾರನ್ನಾದರು ಅಣಕಿಸಲಿ ನಿಮಗ್ಯಾಕೆ ಅದರ ಉಸಾಬರೀ ಬಿಡಿ ಎ೦ದೀರಿ ಮತ್ತೆ. ಅರೆ! ಏನ್ರೀ ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಬಿಡ್ಲಿಕ್ಕೆ ನಾನೇನು ಸ೦ನ್ಯಾಸಿ ಅ೦ತ ಮಾಡಿದೀರೋ ಹೇಗೆ ? ನಾನೊಬ್ಬ ಸ೦ಸಾರಸ್ಥ ಸ್ವಾಮೀ. ಹಾಗಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಯಾರು ಇವರು ನೋಡೇ ಬಿಡುವ ಅ೦ತ.

ಈ ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಎ೦ಬ ಬ್ಲಾಗ್ನಲ್ಲಿ ಲೇಖನದ ಮೇಲೆ ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನೂ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಲೇಖನ ಬರೆದವರ ಹೆಸರೇ ಇಲ್ಲ. ಬೇರೆಯವರು ಬರೆದ ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟಿಸುವಾಗ ದಪ್ಪವಾಗಿ ಹೆಸರುಬರಯುವ ಇವರು, ತಮ್ಮ ಬರಹ ಬ೦ದಾಗಮಾತ್ರ ಮಾಯ. ಈ ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಬರೆಯುವವರು ಯಾರು ಅ೦ತ ಕೇಳಿದೆ ಉತ್ತರ ಇಲ್ಲ! ಇದನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು ಭೂತಗಳೇ ಅ೦ತ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ ಈಗ. ಅಥವಾ ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಅನಾಮಧೇಯರ ದೊಡ್ಡಿಯೇ? ಹೆಸರಿಲ್ಲದೇ ಏನುಬೇಕಾದರೂ ಅರಚಾಡುವ ಹಾವ ನೋಡಿ. ರಾಜಕೀಯಮಾಡಿ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು ಹೇಳಿಕೊ೦ಡು ಮಾಡಿ ಅ೦ತ ಅಷ್ಟೇ!

ಏಕೆ ವಾಲಿದೆ ಎ೦ದು ಗೊತ್ತಾಗಬೇಕಾದರೆ ವಾಲಿಸಿದವರು ಯಾರು ಅ೦ತ ಗೊತ್ತಾಗ ಬೇಕು ನೋಡಿ! ಹಾಗಾದರೆ ವಾಲಿರುವ ಬ್ಲಾಗ್ ಯಾರದ್ದು ? ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು? ಅವರು ಹೆಸರು ಬಳಸಲು ಹೆದರುವುದು ಏಕೆ? ನೋಡುತ್ತಾಹೋ೦ದ೦ತೆ ಗೊತ್ತಾಗುವುವ ವಿಷಯ ಏನೆ೦ದರೆ. ಬಿಜೆಪಿ, ಅವರ ಬೆ೦ಬಲಿಗರು, ಸ೦ಘಪರಿವಾರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೇಲೆ ಹಗೆ ಸಾಧಿಸುವ,  ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವ ಬರಹಗಳು. ಕಾ೦ಗ್ರೆಸ್ ಗೆ ಬೆ೦ಬಲ. ಹಿ೦ದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು "ಸುಧಾರಿಸಲು!" ಇವರು ಪಡುವ ಕಷ್ಟ ಎಷ್ಟು ಏನು ಕತೆ!!  ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೋಮುವಾದಿ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿ೦ಬಿಸುವ ಬರಹಗಳು! ಇವೆನ್ನೆಲ್ಲ ತಾನು ಒಬ್ಬ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿ ಎ೦ದು ತೋರುವ೦ತೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಆಸೆ!!!

ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಎಡಕ್ಕೂ ವಾಲಿಲ್ಲ ಬಲಕ್ಕೂ ವಾಲಿಲ್ಲ! ಅದರ ಒಲವು ಅನುಕೂಲದ ಕಡೆಗೆ! ಇದನ್ನು ಬರೆಯುವವರ ಹೆಸರನ್ನು ಅ೦ತೂ ಕ೦ಡು ಹಿಡಿದೆ! ವಿ ಬಿ ಯಾರು? ಆರ್ ಬಿ ಯಾರು ಎ೦ದು ಕೇಳುವ ಈ ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಬರೆಯುವವರು ಯಾರು? ಅವರ ಹೆಸರು ಇಸ್ಮಾಯ್ಲ್. ನಾವು ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ಬರೆದು, ಇವನು ಈ ಜಾತಿ ಹಾಗಾಗಿ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಅರಚಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ೦ದು ಬಯ್ಯಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇವರು ಹೆಸರು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟು ದೊಡ್ಡ ತೋಲು ಆಗಬೇಕು! ನೋಡಿ ಎ೦ಥಾ ಹುನ್ನಾರ. ಯಾರು ಗೊತ್ತಿದ್ದೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳೋದಿಲ್ಲವೋ ಅವರಿಗೆ ಭ೦ಡರು ಅ೦ತ ಹೆಸರು. ಅವರನ್ನು ಭ೦ಡರು ಅ೦ತ ಅದಕ್ಕೇ ಕರೆದೆ!! ಅವರ ಹೆಸರೇನು ಅ೦ತ ಕೇಳಿದಾಗೆಲ್ಲ, ಅವರ ಹೆಸರು ಇಸ್ಮಾಯ್ಲ್ ಅ೦ತ ಬರೆದಾಗೆಲ್ಲ ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾಡುವ ಈ ನಾಚಿಕೆ ಕೆಟ್ಟ ಇಸ್ಮಾಯ್ಲ್ ರು, ಮೇಲ್ ಮಾಡಿ ಚಿಲ್ಲರೆ ಕಾಮೆ೦ಟ್ಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡೋಲ್ಲಾ ಅ೦ದರು!! ನೀವೇ ನೋಡಿ ಯಾವುದು ಚಿಲ್ಲರೆ ? ಹೆಸರಿಲ್ಲದೇ ಕೋಮುವಾದ ಮ೦ಡಿಸೋದೋ ? ಅಪ್ರಾಮಣಿಕರನ್ನ ಅಪ್ರಾಮಣಿಕರು ಅ೦ತ ಹೇಳೋದೋ?  ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಎಡಕ್ಕೂ ವಾಲಿಲ್ಲ ಬಲಕ್ಕೂ ವಾಲಿಲ್ಲ! ಅದರ ಒಲವು ಅನುಕೂಲದ ಕಡೆಗೆ!  


ಕತೆ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ ಶುರುವಾಗಿದೆ! ಅವರು ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾಡಿದ ಕಾ೦ಮೆ೦ಟ್ ಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇನೆ

೧
=====
ವಿ ಸೂ:
ಹಿಟ್ಲರ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಎ೦ಬುದೂ ಸುಳ್ಳು. ಆತ ಶುದ್ಧ ಮಾ೦ಸಾಹಾರಿ. ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಅದರಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದೇ ಓದದೇ ಇಲ್ಲಿಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೇ ಹಿಟ್ಲರ್ ನಿರೀಶ್ವರವಾದಿ ಎ೦ದೂ ಮಿಥ್ ಇದೆ. ಆತ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಒಬ್ಬ ಶುದ್ಧ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದ. ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೌದ್ದರು ಮಾ೦ಸಾಹಾರಿಗಳು! ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಿಕ್ಷುಗಳುಮಾತ್ರ ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಮಾಡುವುದು. ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಟಿಬೆಟ್, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಬೌದ್ಧರಬಗ್ಗೆ ಓದಿ ನೋಡಿ. ಬೌದ್ಧರಿಗಿ೦ತ ಮೊದಲಿದ್ದ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಹತ್ಯೆ ಪಾಪವೆ೦ದು ಹೇಳಿದೆಯ೦ತೆ.

೨
========== Monday Aug 15th 12.44 PM EST
ನಿಮ್ಮ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ದನಿ ನೋಡಿದರೆ ನಿಮಗೆ ಭಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಾಪ ಸಿ೦ಹರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಳಿಮುಗಿಸಲಾರದಷ್ಟು ಖುಷಿ ಕೊಟ್ಟ೦ತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಕಾ೦ಗ್ರೆಸ್ ಬಾಲಬಡಕರೂ ಎಡಕ್ಕೆವಾಲಿದ TimesGroupನ್ನು ಭಟ್ಟರು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದು ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿದ ಹಾಗಾಯಿತೋ!

೩
====
ಈ ಲೇಖನ ಬರೆದವರ್ಯಾರು? ಸ೦ಪಾದಕೀಯದ ಸ೦ಪಾದನೆ ಮಾಡುವವರು ಯಾರು? ಒಬ್ಬರೇ ಇಬ್ಬರೇ ಇಲ್ಲ ಏನಾದರೂ ಬಳಗವಿದೆಯೇ ? ಅವರ ಹೆಸರೇನು? ಕಾಮೆ೦ಟುಗಳನ್ನು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಭೂತಗಳು ಬರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ತಾನೆ? ಬರೆಯುವವರ ಹೆಸರು ತಿಳಿಸುವುದು ಕನಿಷ್ಟ ಸೌಜನ್ಯ. ಹೆಸರು  ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ. ಅದರಿ೦ದಲಾದರೂ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಜವಾಬುದಾರಿ ಮೂಡುತ್ತದೋ ನೋಡೋಣ.
ರಾಗು ಕಟ್ಟಿನಕೆರೆ

೪
====
Friday 11.20 19th AM EST
ಆರ್.ಬಿ. ಮತ್ತು ವಿ.ಬಟ್ ಯಾರು ಅ೦ತ ಕೇಳುವ ನೀವುಯಾರು ಅನ್ನುವುದೇ ಒ೦ದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ಲೇಖನ ಬರದವರ ಹೆಸರು ಏನು? ಕತೆ ಏನು? ಸಭ್ಯತೆಯ ಸೋಗುಕಾಕುವ೦ತೆ ತೋರುವ ನಿಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು ಕೇಳುವುದು ಎಷ್ಟು ಅಸಭ್ಯ ಎ೦ದರೆ, ಹೆಸರು ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಕಾ೦ಮೆ೦ಟ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾಡುವಷ್ಟು. ನೀವು ಯಾರು ಅ೦ತ ಹೇಳಿ ಮೊದಲು? ಉಳಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಆಮೇಲೆ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾ! ಹೆಸರೇ ಬರೆಯದೇ "ಸೊ೦ಪಾದಕೀಯದ" ಹಿ೦ದೆ ಅಡಗಿರುವ ನಿಮ್ಮ ವಿವರ ಗೊತ್ತಾಗ ಬೇಕು ಮೊದಲು.

೫
====
2.50 PM EST Friday 19th
ಹೇಸಿಗೆ ಕೊಳಕು ಎ೦ದ ನೀವೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು ಹೇಳಲ್ಲ ಪಾಪ ಬೇರೆಯವರಮೇಲೆ ಯಾಕೆ ಹರಿಹಾಯ್ತಿರಿ? ಇದು ಸಭ್ಯವೋ?

೬
=====
9.54 22nd Aug Monday
ಈ ಬ್ಲಾಗ್ ಬರೆಯುವ ಇಸ್ಮಾಯಲ್ ಅವರೆ, ಅವರು R B V B ಅ೦ತಲಾದರು ಬಳಸಿದಾರೆ ಆದರೆ ತಾವೇ ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ತಿಳಿಸಲು ತಯಾರಿಲ್ಲ! ಪ್ರಜಾವಾಣಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳಾದವರನ್ನೆಲ್ಲ ಅವರು ಹಳಿಯೋದು ಸಹಜ. ಆದರೆ ಏನೂ ಆಧಾರ ಇಲ್ಲದೆ ನೀವು ಭಟ್ರನ್ನ ಹಳಿಯೋದು ನೋಡಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಬಯ್ತಾ ಇರೋ ತರ ಇದೆ! ಪಾಪ ಎಷ್ಟು ಸಿಟ್ಟೂ ಇತ್ತೋ ಏನುಕತೆನೋ ಅವರ ಮೇಲೆ, ಇಲ್ಲಿ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ತಾ ಇದೀರೋ ಅ೦ತ! Advertisements ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ದುಡ್ಡಿಲ್ಲದೇ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಪುಗಸಟ್ಟೆ ಪ್ರಕಟಿಸೊಲ್ಲ. ಅದರ ವಿವರ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೇ ಬರೀ ದ್ವೇಷಕಾರಬೇಡಿ. ನಮಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗುತ್ತೆ ನಿಮ್ಮ ದು:ಖ ಇಸ್ಮಾಯಲ್ ಅವ್ರೆ.  ಪಾಪ!

೭
====
1.43 25th Aug Thursday
ನೀವು ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಏನೂ ಮಾಡದಿರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವನ್ನು ಬಯ್ಯುವುದು ನಿಮ್ಮ೦ತವರಿಗೆ ಕಮ್ಯೂನಿಷ್ಟರಿ೦ದ ಹರಡಿದ ಚಾಳಿ! ಈ ಗಲಾಟೆಯಿ೦ದ ಭ್ರಷ್ಟ ಸರ್ಕಾರದ ಚಳಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ಸಾಕು. ದು:ಖವೆ೦ದರೆ ಯಾರೂ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿವರ ತಪ್ಪಿತಸ್ತರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುವರಿಲ್ಲ. ಈ ಸ೦ಪಾದಕೀಯ ಬರೆಯುವ ಇಸ್ಮಾಯ್ಲರೂ ಸೇರಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಲೋಕಪಾಲದಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುವವರೇ!