27 November 2011

Why Yakshagana Bayalata Shruti is Different?

[This is a Screen Shot -Visit  http://shruti.hejje.com for Yakshashruti]
I have created a small application that allows us to use the real/authentic Yakshagana Bayalata Shruti (Visit http://shruti.hejje.com for cell phone and PC versions). There are plethora of Shruti applications over the Internet, yet there was none for Yakshagana style of music. In this post I will explain why Yakshagana Shruti application is needed and why it is different from Tanpura based Shruti used in other schools of Indian music.

A fine tuner in software can make Harmonium tunable.

In summary the reasons why Yakshagana Bayalata singers should not use Tanpura and should use Harmonium are:
  • Tanpura is not a reed device - human vocal cords are reed like. Harmonium is a reed device.
  • Tanpura produces notes in completely different timbre.
  • Tanpura produces pure and harmonic notes. Thus, voice modulation becomes unnatural to Bayalata style. 
  • Tanpura does not suit Chande sound quality well. This is because Tanpura has pure notes while Chande produces slightly off overtones (inharmonic).
  • Tanpura and electronics versions use Pa, Ma and Ni notes by default forcing uninformed singers to use them.
  • Tanpura note volumes do not suit Bayalata singing. The higher Sa should have higher volume as in Harmonium and Pungi.

Yakshagana Bayalata singers use Harmonium for drone or Shruti. It is obvious that Tanpura/Tamboori and Harmonium are different types of instruments: one is stringed other is reed based. However, increasingly many Yakshagana singers have started using Tanpura or Tanpura based electronic Shruti boxes instead of Harmonium. This, in my opinion, is a digression. Yakshagana Bayalata singers should not use Tanpura based Shruti boxes. This is because Yakshagana Bayalata music is different from other forms of Indian music and there is a scientific basis as to why Hormonium is used in Bayalata instead of stringed instruments.

Human voice is a result of vibrating vocal cords. You may watch a video here on how vocal cords vibrate. In other words human vocal cords are a type of reed or vibrating membranes producing sound**. Therefore a reed based instrument such as Harmonium is more likely to produce sound closer to human voice (timbre) than, for example, a stringed instrument. This may be the reason why ages ago, Bayalata singers used Pungi (Snake Charmer's pipe) for drone. Pungi is a Bamboo reed based instrument. Thus Harmonium appears to be a logical replacement for Bayalata Shruti. I have recorded and analysed Pungi, electronic Tanpura and Harmonium. I will present its analysis in another post. But for now, in summary, the spectral envelope of Tanpura is much different from that of Harmonium. Which is expected because any different sounding instrument has different envelope; spectral envelope is one of the main factors in determining timbre (nature of sound). Spectral envelope of Pungi and Harmonium are similar and bear similarity to human voice. This indicates that Harmonium may be a better drone device for Yakshagana.

This brings us to oft repeated argument that Tanpura is a better drone/Shruti device and is used in more "refined" classical music therefore Bayalata singers should also use it. There is no doubt Karnataki and Hindutani are more nuanced and much explored forms of music. Yakshagana Bayalata is also "classical" in the sense that development of Bayalata peaked in classical Kannada period. Also Bayalata is not a dedicated musical exercise but part of a theatre art. Let us leave that for now and move on to counter why Tanpura may not be best for Bayalata singing. It is obvious even to a casual viewer Tanpura sounds different and is a stringed instrument. But, Tanpura produces pure notes where its overtones are perfect harmonics (which is great for other forms of music). In layman's terms Tanpura produces only pitch closer or right on the desired musical note and notes beyond are suppressed (not produced). Whereas natural human voice, when producing a musical note, also produces other pitches consonant to note being sung. Tanpura producing only pure note is one of the reasons why it sounds different from natural human voice. This forces singers go nasal as in Karnatik music. The singers may disregard timbre to some extent as in Hindusthani music to get around this issue. In Bayalata, we do not want this to happen. One of the beauties of Bayalata singing is that singers voice resonates along with drone. In doing so singers focus on sounding deep and unnatural in a different way compared to Hindustani and Karnataki (Most singing are unnatural - remember operatic western songs).  Therefore to maintain this characteristic Yakshagana style of resonating with reed devices, singers should use a free-reed based Shruti and not a string based Shruti like Tanpura. That is not all, there is more!

Have you heard Chande drum? Chande drum is an amazing Bayalata drum. It's overtones are not harmonic (notes are not multiples - one stroke produces several different frequencies that are not very well related)! When you use Tanpura producing pure harmonic notes without any (less) in-harmonic frequency, Chande will sound less rich as well as slightly off. This is because in-harmonic drums always produce overtones slightly off of what they are tuned to unlike Tabla and Mrudanga. Tabla is almost perfect harmonic percussion instrument as demonstrated by C.V. Raman in his famous research paper on Tabla. There is a bit of intentional wrable in Mrudanga. Nevertheless,  Professor Rama Bhat of Concordia University has mentioned that he had experimented and found Mrudanga to be a perfect harmonic instrument. This shows using Tanpura is great for Karnataki but in Yakshagana we have in-harmonic drum Chande. Let us not mistake that Harmonium is in-harmonic. As the name suggests it is harmonic! However, in the note produced by Harmonium other pitches are not suppressed as much in Tanpura. I think the presence of other pitches makes Chande appear in harmony with other instruments even when it actually is slightly off. Therefore we should continue to use Harmonium in Yakshagana.

I have one last thing before I end. What about volumes of each note in a shruti or drone? Yakshagana Bayalata singing is high pitched. Heavy use of 3rd octave is a distinguishing feature of Bayalata singing. How can one do that when the 2nd octave notes in Shruti have higher volume than 3rd octave note? Harmonium's 3rd octave sounds a lot louder than 2nd octave by default which is perfect for Bayalata singing. On electronic Tanpura however, the lower Sa has equal or louder volume. Moreover, Yakshagana singers only use sa and Sa and no Pa, Ma or Ni in Shruti. Using Tanpura is not desirable because it will force more use of 2nd octave instead of 3rd octave required in Yakshagana style. 

One more appalling thing is that some electronic Shrutibox makers have started selling things that sound like old electric transformers, as Vinayak Hegde - one of my friends and my swara guru likes to put it! They are an insult to music not just to Yakshagana. Please do not use them. The application I have created helps to make the authentic Yakshagana style Shruti easily accessible to all those who have the Internet access. I hope you will like it and use it while you practice singing. Thank you: http://shruti.hejje.com/ 

PS: PC/Mobile downloadable versions are ready. Visit http://shruti.hejje.com/

Ragu Kattinakere
Yakshamitra Toronto

** Strictly speaking vocal cords are neither strings nor reeds. However, vocal sound is closer to reed sound than sound generated by strings and physical appearance of vocal cords is closer to that of reeds as well.

23 November 2011

ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದ್ಯಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು?

ಪೇಸ್ಬುಕ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ (Open Group):
Harish Kote Subbarao ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗವತರು "ಮಾನೀನಿ ಮಾಣಿಯೇ" ಎಂದು ಹಾಡುವುದೇಕೆ? ಹೇಳಿಕೊಡುವುದೇ ಹಾಗೋ? ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆಯ ಕೊರತೆಯೋ ಅಥವಾ ಎರಡೂ ಕಾರಣಗಳೋ?
ಪದ್ಯ ಇರುವುದು "ಮಾನಿನೀ ಮಣಿಯೆ ಬಾರೆ ಮಂಜುಳ ನಾಗವೇಣಿ" ಎಂದು. ಅದನ್ನು "ಮಾನೀನಿ ಮಾಣಿಯೇ ಬಾರೆ ಮಂಜೂಳ ನಾಗ | ವೇಣಿ.." ಎಂದು ಹಾಡುವವರೇ ಜಾಸ್ತಿ.




ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ ಸಾಹಿತ್ಯಹಾಳಾಗಬಾರದು ಎನ್ನುವುದು ಸರಿ. ಆದರೆ ಮೂರ್ತಿಯವರು ಹೇಳಿದ್ದೂ ಸರಿಯಿದೆ. ಆದಿತಾಳದಲ್ಲಿ - "ಕಡ್ತಗ ತಾ ಹಸ್ತ" ಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು "ಮಾ ನೀ ನಿ" ಬರುತ್ತದೆ. "ಮಾನಿನಿ ಮ"ಣಿಯೆ ಎಂದರೂ ಸರಿ ಆಗುತ್ತದೆ (ಆದರೆ ನಿ ಧೀರ್ಘ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ಮಾ(ನಿ) ಗೆ ಮೂರನೇ ಸಪ್ತಕದ ಸ ಮತ್ತು ರಿ ಸ್ವರ ಬರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ (ಬಿಳಿ-೭ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದೆ). ರಿ (ನಿ)ಯನ್ನು ಎಳೆದರೇ ದಾಟಿಗೆ ಸೌಂದರ್ಯ. ತಾಳ ಪದ್ಯದ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಮಾತ್ರೆ ಮೊದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತಾಳಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ರೂಢಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಕವಿಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಅವರು ಅಂದುಕೊಂಡು ಬರೆದ ತಾಳಕ್ಕೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿವುಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೂ ಹೀಗೇ ಆಗುವುದು. ಶುಧ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೇಕಾದರೆ ಗಮಕ ವಾಚನ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಾಳದ ರಗಳೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲೂ ಛಂದಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಶಬ್ಧಗಳನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುವ ರೂಢಿ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಶ್ರೀವನಿತೆಯರಸನೇ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಪದ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಭಾಮಿನೀ ಷಟ್ಪದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲು ನಾ(ರಾ)ಯಣ ಅಪಭ್ರಂಶವಾಗಿದೆ: ಗದುಗಿನ ವೀರನಾ(ರ)ಯಣ.


Harish Kote Subbarao
ತಥಾಕಥಿತ ತಾಳಕ್ಕಾಗಿ (?) "ಗಜಮೂಖದಾವಗೆ" ಅನ್ನುವವರನ್ನೂ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ....ತಾಳಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಹಾಡಬಹುದು....may be difficult but not impossible.ಅದೆಲ್ಲ ಭಾಗವತರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳೆ ಪ್ರಸಂಗ ಎಡಿಟ್ ಮಾಡಿದವರು ನನ್ನ ತಂದೆ..(he is no more now) ಅವರು ಪದ್ಯ ಹಾಡಿ ರಾಗ ತಾಳಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯ/ಭಾವ/ಸಂಧರ್ಭಗಳಿಗೆ ಸರಿ ಇದೆಯೋ ನೋಡಿ, ಬೇಕಾದ ಕಡೆ ರಾಗ ತಾಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬದಲು ಮಾಡಿ, ಅಗತ್ಯ ಬಿದ್ದರೆ ಸ್ವಂತ ಪದ್ಯವನ್ನೂ ಹಾಕಿದ್ದರೆ. ಭಾಗವತರೊಬ್ಬರು "ಮಾನಿನೀ ಮಣಿಯೆ ಬಾರೆ" ಎಂದೇ ಹಾಡಿದ ಆಡಿಯೋ ನನ್ನಲ್ಲಿರಬೇಕು...ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗ upload ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Ragu Kattinakere ವಿಲಂಬ ಲಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸೋದಾಹಾರಣವಾಗಿ ಈ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅಜ್ಞಾನ ಬೇರೆ. ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸೊಗಸಿಗಾಗಿ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಉದ್ಧೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವುದು ಬೇರೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೂ, ತಾಳಕ್ಕೂ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೆ ಈ ರೀತಿ ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮರ್ಥರೇ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಹಲವೊಮ್ಮೆ. ನಿಮ್ಮ ತಂದೆಯವರ ಸೇವೆ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಅಂತವರಿದ್ದುದರಿಂದಲೋ ಏನೋ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಬಯಲಾಟದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಅವರ ಕಳಕಳಿಯೂ ಒಳ್ಳೆಯದೇ. ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಶುದ್ಧವಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಲ್ಲ.

Harish Kote Subbarao
Thanks...!! ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹಾಡುವವರನ್ನು ತಿದ್ದಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಬಿಡಿ, ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ "ನಮಗೆ ಹೇಳಲಿಕ್ಕೆ ನೀವು ಯಾರು?" ಅಂದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ ನೋಡಿ...(ಇಂಥವರ ಮಗ ಅಂದರೂ ಅವರಿಗೆ ಸಾಲುವುದಿಲ್ಲ). ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹಾಡುವವರು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದೇ ನನ್ನ ಆಶಯ. AP ಪಾಠಕ್ ಅವರ ವೀಡಿಯೊ ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದವರು ಬರೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ನೋಡಿ.."ಮಾನೀನಿ" ಎಂದೇ ಇದೆ :). ಇಂಥದ್ದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ "ನೋಡಿ ನಿರ್ಮಲ ಜಲ ಸಮೀಪದಿ" ಅದನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತಥಾಕಥಿತ "ತಾಳಕ್ಕಾಗಿ" "ನೋಡಿ ನೀರ್ಮಲ ಜಲಸಮೀಪದಿ" ಎಂದು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಾಳಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲ; ಸ್ವಲ್ಪ ಗಮನ ಹಾಗು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ತಾಳ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹೊಂದಿಸ ಬಹುದು; ಸಾಹಿತ್ಯದಲಿರುವ ದೀರ್ಘ ಎಳೆದು ಅಥವಾ appropriate pause ಕೊಟ್ಟು.

23 November at 17:57 ·

Amruthdev Kattinakere ಚಂದ್ರಹಾಸ ಪುರಾಣಿಕರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ’ಮಂಜುಳ’ ನಾಗವೇಣಿ ಎಂದೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಫಕ್ಕನೆ ಬರುವ ಆ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿನಯ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆ.
23 November at 22:46

Ragu Kattinakere
ಇಲ್ಲಿ ತಾಳಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಉಧ್ಧಟತನ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ಅದು ಕೆಲವೊಂದೆಡೆ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ. ತಾಳದ ಘಾತಬರುವಲ್ಲಿ ಲಘು ಬರಬಾರದು ಬಂದರೆ ಅದು ಕೊನೆಯ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ಮಾತ್ರೆಯಾಗಿರಬೇಕು, ಎರಡು ಲಘುಗಳು ಘಾತಬರುವಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆ. ಧಾಟಿಗೆ ಆಲಾಪನೆ ಘಾತಬರುವಲ್ಲಿ ಚಂದವಾಗುವುದಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೃಸ್ವ, ಒತ್ತಿಲ್ಲದ ಅಕ್ಷರ ಆಥವಾ ಹೃಸ್ವಸ್ವರೀಯವ್ಯಂಜನ ಬಂದರೆ (ಲಘು) ಭಾಗವತರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಒತ್ತಿ/ಎಳೆದು ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಹೇಳದೇ ಇರಬಹುದು ಆದರೆ ಅಮೃತರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಅಭಿನಯಕ್ಕೋ, ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೋ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಗಬಹುದು. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟು ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಹೊಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಒಂದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ಸೀಮಿತ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿಬಿಡಬಹುದು.

07 November 2011


ಜಗ ಸಣ್ಣ ಮನದೊಡ್ಡ ಮರೆತವರು ಮತ್ತೆದುರು ಮೂಡಲೇಬೇಕು
ತಪ್ಪ ತಾಳೀತು ಮನ, ಒಪ್ಪಲು ಕಾಲ ಬೇಕು
ಕಪ್ಪಳಿಸಲಾರವಿಗೆ ಮೂಡಲೇ ಬೇಕು

ತಪ್ಪಲ್ಲ ಒಪ್ಪಿದರೆ ಮಾಡಿದರೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ.
ಅಪರೂಪಕೆಡವುವುದು ಸಹಜ, ಸಹಿಸಬೇಕು.
ಬೀಳದೇ ಇರುವವರು ಯಾರಿಲ್ಲ, ಬಿದ್ದವರು ಏಳಲೇಬೇಕು.

ಈ ವೇಷ ಆವೇಶ, ಅಳಿದು ತಮವಿಳಿದು ಬೆಳಗಾಗಬೇಕು.
ಮರೆತವರ ನೆನಪಾಗಿ ಮನದಗುಳಿ ಸರಿದು ಕದತೆರೆದು ಮನ ಮುದಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಜಗ ಸಣ್ಣ, ಮನಸು ಮೃದುವಾಗಬೇಕು.

ಮುನಿಸಿಕೊಂಡವರ ನೆನಪು ಆಗಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ ಎಲ್ಲ ಮರೆತು ಮತ್ತೆ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.
ಮೂಡಲೇಬೇಕು = ನೆನಪಾಗೇ ಅಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥ
ಮೂಡಲೇ ಬೇಕು = ಸೂರ್ಯ ಹುಟ್ಟುವುದು ಮೂಡಲಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ
*"ಈ ವೇಷ ಆವೇಶ" ಮಹಾಬಲಹೆಗಡೆ ಕೆರೆಮನೆ ಇವರ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಆಯ್ದ ಪದಗುಛ್ಛ